Archetypen & Schaduwpersoonlijkheden
Archetypen, schaduwkanten & -persoonlijkheden
Iemands persoonlijkheid bestaat vaak uit verschillende aspecten van meerdere archetypen. Of een archetype naar buiten komt hangt ook af van de omstandigheden en de andere mensen.
Elk archetype heeft ook zo zijn schaduwkanten. Iemand met een bepaald archetype kan hier zijn leven lang mee blijven worstelen, maar ook net zo goed zichzelf hieruit ontwikkelen.
Daarnaast benoem ik ook schaduwpersoonlijkheden. Dit zijn schaduwkanten die zodanig zijn dat het onwaarschijnlijk is dat die persoon zich hieruit kan ontwikkelen. Ondanks het toevoegen van nieuwe kleuren en archetypes blijft dit een onstabiel fundament. De basis van een bepaalde kleur is nooit helemaal tot ontwikkeling gekomen of doorleefd.
Sommige van die schaduwpersoonlijkheden ontstaan binnen een bepaalde kleur of bestonden hiervoor ook al, maar kunnen binnen een bepaald waardesysteem boven komen drijven of voor het eerst floreren. Daarom heb ik ze onder die kleur gegroepeerd.
Een bepaalde kleur of archetype staat dus niet automatisch gelijk aan een bepaalde schaduwkant of -persoonlijkheid; je kan alle kleuren en archetypen ook op een gezonde manier integreren.
De Griekse goden als archetypes van Spiral Dynamics
De Griekse goden staan naast hun bekende functies — god van de zee, van de oogst, van de liefde — symbool voor menselijke archetypen, oerbeelden van de psyche of typetjes van persoonlijkheden. Ze verbeelden de drijfveren en schaduwkanten die in ieder van ons leven.
In de Griekse mythologie zijn de goden niet volmaakt of heilig, maar juist menselijk: jaloers, strijdlustig, wispelturig, verlangend naar macht of liefde. Ze vertegenwoordigen krachten die ons kunnen verheffen of vernietigen, afhankelijk van of we ze bewust herkennen of onbewust uitleven.
Carl Jung beschreef zulke archetypen als universele patronen in het collectieve onbewuste: innerlijke stemmen die zich in dromen, mythen en gedrag laten zien. In dat licht zijn de goden niet slechts verhalen, maar levende symbolen van menselijke ontwikkeling.
Wanneer je ze plaatst binnen Spiral Dynamics, kun je zien hoe elk archetype een ander bewustzijnsniveau weerspiegelt:
- Poseidon verbeeldt het instinctieve, impulsieve rood — de oerkracht van begeerte en strijd.
- Demeter hoort bij blauw — orde, plicht en zorg.
- Athena belichaamt het rationele oranje — strategie, intelligentie en beheersing.
Zo wordt de mythologie een spiegel voor onze innerlijke groei: het is geen toneelspel ergens buiten ons, maar als delen van onszelf die zich in verschillende fasen van het leven laten zien. Het begrijpen van deze archetypen helpt om Spiral Dynamics niet alleen als maatschappelijk model te zien, maar ook als persoonlijke reis van bewustwording en integratie van alle archetypen binnen ons.
- Beige – Hades: god van de onderwereld.
- Paars – Persephone: godin van de onderwereld.
- Rood – Poseidon: god van de zee, Aphrodite: godin van de liefde, Ares: god van de oorlog.
- Blauw – Hephaestos: god van vulkanen en metaal bewerken, Demeter: godin van de oogst.
- Op de grens van blauw en oranje – Hera: godin van het huwelijk.
- Oranje – Zeus: hoofdgod van het onweer, Athena: godin van de wijsheid.
- Oranje – Hermes: god van de handel en communicatie, Apollo: god van de zon, geneeskunst, muziek.
- Groen – Artemis: godin van de jacht, Dionysus: god van de wijn.
- Geel – Hestia: godin van de haard.
.
Schaduwpersoonlijkheden
Schaduwpersoonlijkheden zijn schaduwkanten die zodanig zijn dat het onwaarschijnlijk is dat die persoon zich hieruit kan ontwikkelen. Ondanks het toevoegen van nieuwe kleuren en archetypes blijft dit een onstabiel fundament. De basis van een bepaalde kleur is nooit helemaal tot ontwikkeling gekomen of doorleefd.
Sommige van die schaduwpersoonlijkheden ontstaan binnen een bepaalde kleur of bestonden hiervoor ook al, maar kunnen binnen een bepaald waardesysteem boven komen drijven of voor het eerst floreren. Daarom heb ik ze onder die kleur gegroepeerd.
Dark Triad
Het is niet zo dat de dark triad gelijk staat aan het rode waardesysteem, maar wel dat zij konden opbloeien of tot nut waren binnen een rood waardesysteem. Binnen een paars waardesystemen waren zulke individuen afgestraft, verbannen of gedood. Volgens Ken Wilber is het narcisme hoger lager in de spiraal, paars zou dus meer narcisme moeten hebben. Ik denk dat je dit kan zien als, dat de groep er geen last van heeft, omdat de groep één is, volledig enmeshed.
De dark triad is bedacht om mensen ‘die slecht zijn voor andere mensen en de samenleving’ samen te kunnen groeperen. Ze bestaan uit narcisme, machiavellisme en psychopathie. Alle drie hebben ze een basis van emotionele kilheid en manipulatie, daarna gaan ze hun eigen richting op: narcisme naar egocentrisme, machiavellisme naar strategisch plannen en psychopathie naar extreme antisocialiteit.
Overeenkomsten zijn dat ze weinig (echte) zelfcontrole hebben (het lijkt vaak of ze het wel hebben), hebben veel stimulatie nodig en vervelen zich snel en zijn meestal man. Daarnaast zijn narcisme en psychopathie extraverter dan machiavellisme. Een narcist kan hulp zoeken bij anderen bij stress, de machiavellist en psychopaat niet. De machiavellist en narcist streven geld na, de psychopaat niet.
.
De Autoritaire Persoonlijkheid
Na de Tweede Wereldoorlog deed de Duits Joodse filosoof Theodor Adorno onderzoek naar de autoritaire persoonlijkheid. Hij vroeg zich af waarom sommige mensen sneller het nazisme steunden, terwijl anderen dat helemaal niet deden. Persoonlijkheid ligt binnenin het individu en gaat dieper dan gedrag. Wanneer de taal veranderde pasten sommigen zich sneller aan, sommigen accepteren direct anti-democratische propaganda en herhalen het als ze denken dat het acceptabel is geworden.
Ouders brengen hun kinderen groot volgens hun sociale, etnische en religieuze groep. Maar economische factoren (sociale omstandigheden en instituties) hebben direct invloed op hoe ouders zich tegenover hun kinderen gedragen en heeft daarmee invloed op welke persoonlijkheden er in een maatschappij ontstaan.
Men denk dat iedereen stemt op politieke partijen die hun economische belangen zal behartigen. Maar dit blijkt niet te kloppen, zelfs niet als mensen duidelijk voor ogen hadden dat ze tegen hun eigen belangen stemden. Ze stemmen mee met een grotere groep waar ze denken bij te horen, belangrijker om bij de groep te horen.
Vooroordelen: bepaalde kwaliteiten bij de zij-groep zijn slecht, terwijl dezelfde kwaliteiten bij de wij-groep als goed gezien kunnen worden. Onlogische argumenten. Gaat meer om imitatie en conditionering van kant-en-klare meningen, gedragingen en waarden van de groep waar ze bij horen.
In de huidige maatschappij kan men niet om andere denkbeelden en andersdenkenden heen, dan eigen opvoeding. De meeste mensen kiezen wat bij hun persoonlijkheid past.
Voor fascisme om te kunnen functioneren moet een grote meerderheid niet alleen in angst zich overgeven, maar actief meewerken.
Een volwassen persoonlijkheid komt dichter bij het bereiken van een rationeel systeem van gedachten dan een onvolwassen persoonlijkheid.
.
Bronnen
“Incidentally this record is available in the foyer. Some of us got to live as well, you know.”
Eric Idle – Always look on the bright side of life – Life of Brian (1979)
The Authoritarian Personality – Theodor Adorno
Machiavellianism – Tamas Bereczkei
It’s not you – Ramani Durvasula
The Psychopath Inside – James Fallon