Groenland, Denemarken en VS sluiten nieuw akkoord over veiligheid Noordpoolgebied
22 september 2026
Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten hebben een nieuw veiligheidsakkoord gesloten over Groenland en het Noordpoolgebied. De Verenigde Staten mogen hun militaire aanwezigheid uitbreiden naar twee extra locaties, terwijl tegelijkertijd expliciet is vastgelegd dat Groenland onderdeel blijft van het Koninkrijk Denemarken en dat het Groenlandse volk recht heeft op zelfbeschikking.
Wat is er veranderd?
De Verenigde Staten hebben momenteel nog één permanent defensiegebied op Groenland: Pituffik Space Base in het noordwesten. Met het nieuwe akkoord komen daar twee Amerikaanse defensiegebieden bij, in Narsarsuaq in het zuiden en Mestersvig in het oosten.
Beide locaties hebben een lange militaire geschiedenis. Narsarsuaq werd tijdens de Tweede Wereldoorlog als Amerikaanse luchtmachtbasis aangelegd. Mestersvig is tegenwoordig een kleine Deense militaire buitenpost, maar beschikt onder meer over een landingsbaan en accommodatie die een veel grotere militaire aanwezigheid mogelijk maken.
De drie landen spreken daarnaast af de rol van de NAVO in het Noordpoolgebied te versterken. Dat kan gaan om meer militaire aanwezigheid, oefeningen, planning en uitwisseling van inlichtingen.
Ook mogen onderzeeërs voortaan onder water door de Groenlandse territoriale wateren varen. Voorheen golden daarvoor strengere beperkingen.
Waarom is dit belangrijk?
Het Noordpoolgebied wordt strategisch belangrijker. Rusland beschikt er over een omvangrijke militaire aanwezigheid, terwijl China economische en strategische belangstelling voor het gebied heeft. Door klimaatverandering worden bovendien zeeroutes en grondstoffen toegankelijker.
Groenland ligt daarbij op een belangrijke positie tussen Noord-Amerika, Europa en het Noordpoolgebied. De Verenigde Staten gebruiken Pituffik al voor raketwaarschuwing en het volgen van objecten in de ruimte. De twee extra locaties vergroten de mogelijkheden om het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan en het Noordpoolgebied militair te bewaken.
Het akkoord is ook politiek belangrijk. De Amerikaanse president Donald Trump had eerder aangedrongen op Amerikaanse zeggenschap over Groenland en had het gebruik van economische of militaire druk daarbij niet uitgesloten. In het nieuwe akkoord wordt gekozen voor een andere constructie: meer Amerikaanse militaire aanwezigheid, maar binnen het bestaande Deens-Groenlandse staatsverband.
De overeenkomst bevestigt expliciet de territoriale integriteit van het Koninkrijk Denemarken en het recht van de Groenlanders op zelfbeschikking. De drie partijen moeten elkaar bovendien blijven raadplegen voordat belangrijke veranderingen in de Amerikaanse militaire aanwezigheid plaatsvinden.
Wat verandert er niet?
Groenland wordt niet Amerikaans en de Verenigde Staten krijgen geen algemene zeggenschap over het eiland.
Ook worden de twee locaties niet simpelweg Amerikaans grondgebied. De Amerikaanse aanwezigheid valt onder afspraken tussen Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten. Groenlandse wetgeving en regels over onder meer milieu moeten worden gerespecteerd.
De overeenkomst betekent evenmin dat er onmiddellijk grote aantallen Amerikaanse militairen naar Groenland vertrekken. De locaties maken uitbreiding mogelijk; de precieze omvang en invulling daarvan moet verder worden uitgewerkt.
Het akkoord moet bovendien nog de noodzakelijke parlementaire procedures doorlopen voordat het in werking treedt.
Voorgeschiedenis
De Verenigde Staten hebben sinds de Tweede Wereldoorlog een militaire aanwezigheid op Groenland. In 1951 sloten Denemarken en de Verenigde Staten een defensieverdrag waardoor Amerikaanse bases op het eiland konden worden aangelegd en gebruikt.
Na de Koude Oorlog werden veel van die locaties gesloten. Uiteindelijk bleef alleen Pituffik, het voormalige Thule Air Base, als permanente Amerikaanse basis over.
De strategische belangstelling voor Groenland nam de afgelopen jaren opnieuw sterk toe door de verslechterde verhouding met Rusland, de groeiende Chinese belangstelling voor het Noordpoolgebied en het belang van nieuwe zeeroutes en grondstoffen.
In 2026 liepen de spanningen tussen de Verenigde Staten, Denemarken en Groenland verder op door Amerikaanse uitspraken over zeggenschap over het eiland. Het nieuwe akkoord kiest uiteindelijk niet voor overdracht van soevereiniteit, maar voor uitbreiding van de Amerikaanse en NAVO-aanwezigheid binnen het bestaande staatsverband.
Denemarken verwacht dat de versterkte NAVO-aanwezigheid in het Noordpoolgebied uiteindelijk een langdurig karakter krijgt.
Dossier: Groenland
Onderwerp: Wereld & geopolitiek
Laatste controle: 1 oktober 2026
Bronnen:
Deens Statsministeriet — Persconferentie over het akkoord, 22 september 2026
Reuters — Greenland welcomes US military pact but trust still shaky, 23 september 2026
Reuters — Denmark sees long-term NATO presence in Greenland after Trump deal, 28 september 2026
