Welkom bij beige. Als je hier bent aanbeland omdat het gewoon de eerste kleur in de reeks is raad ik je aan om niet met beige te beginnen. Niet omdat er iets mis mee is. Maar het is tegenovergesteld aan het oranje wereldbeeld dat tegenwoordig overheersend is. Dat van vrije wil, zelfbeschikking en de maakbaarheid van het leven. Dus om je niet meteen af te schrikken of weg te jagen raad ik eerst de andere kleuren aan. Als je bewust voor beige hebt gekozen wees welkom.

Beige is het niveau dat gaat over overleven gaat, het bevredigen van primaire levensbehoeften en dat vóór cultuur komt. Het hoort bij extreme omstandigheden, drugsverslaafden, ziekten en depressie.

De oude Grieken geloofden dat depressie het afdalen naar de onderwereld betekende. Als het je lukte terug te keren kon je hier zelfkennis en artistieke creativiteit uit halen, maar het gevaar bestond altijd dat je niet kon terugkeren en in een staat van levende dood bleef hangen.

Ook beige is een deel dat we in onszelf en in de samenleving moeten erkennen. Het aantal drugsverslaafden, chronische en psychische aandoeningen neemt toe en iedereen heeft de kans er mee te maken te krijgen.

Verslaving: meer dan een individueel probleem

In onze samenleving wordt verslaving vaak gezien als een kwestie van zwakte, slechte keuzes of een gebrek aan wilskracht. Maar wie beter kijkt, ziet dat het verhaal veel complexer is.

“Het is de egocentrische weigering om onszelf in hen te zien en hen in onszelf te zien” –

Gabor Maté, In the Realm of Hungry Ghosts, 2008.

Trauma, pijn en sociale ontwrichting liggen vaak ten grondslag aan verslavingsgedrag. Toch leren artsen in hun opleiding nauwelijks iets over de rol van trauma, terwijl wetenschappelijk bewijs zich opstapelt dat onverwerkte pijn direct verbonden is met geestelijke en lichamelijke ziekten én met verslaving. De gezondheidszorg is bovendien sterk gefragmenteerd, en de heersende benadering – van de ‘war on drugs’ , minachting tot het wegwuiven van milde verslavingen – mist vaak wetenschappelijke grond.

Eén universeel proces

Of het nu gaat om drugs, alcohol, werk of winkelen: verslaving draait altijd om hetzelfde mechanisme. Het gaat om pijnverlichting, beloning en motivatie. De hersengebieden die daarbij betrokken zijn, zijn universeel. En hoewel de middelen verschillen, leiden ze allemaal tot schaamte, innerlijke onrust, verminderde eigenwaarde, slechtere relaties en een verslechterde lichamelijke gezondheid. Niemand is superieur, maar mensen zijn opgegroeid en leven onder andere omstandigheden.

Zelfmedicatie en omgevingsfactoren

Vaak is verslaving een vorm van zelfmedicatie voor psychische problemen. Toch durven we als maatschappij zelden in de spiegel te kijken en mededogen te hebben voor de pijn in onszelf en overal om ons heen. Verslaving is een disfunctie van de ‘beschaafde’ samenleving. Het is makkelijker om alles te verklaren vanuit genen – een vorm van genetisch fundamentalisme – dan verantwoordelijkheid te nemen voor sociale omstandigheden. Maar of een genetische aanleg zich ontwikkelt, hangt grotendeels af van de omgeving.

Een treffend voorbeeld komt uit de Vietnamoorlog. Velen gebruikten daar heroïne, maar na thuiskomst stopte 95% van de soldaten zonder blijvende problemen. Alleen wie al kwetsbaar was door een moeilijke jeugd of eerdere problemen, bleef verslaafd. De reden kan niet alleen worden verklaard door de grote voorradigheid van de drugs, maar wordt voor een groot deel verklaard door de zinloosheid van die oorlog.

Zelfs dieren laten zien hoe belangrijk de omgeving is. In kale, geïsoleerde laboratoriumkooien raken ratten gemakkelijk verslaafd. Maar in een rijk ingerichte omgeving – het beroemde Rattenpark – kozen ze niet voor morfine. Ook niet toen deze flink was gezoet of de ratten eerst morfine waren toegediend en daarna kampten met ontwenningsverschijnselen. Het is de stressvolle en beperkte omgeving die verslaving voedt. Als de stressvolle omgevingsfactoren afnemen zal de (kans op) verslaving ook afnemen.

De biologie van beloning

Drugs hebben invloed op ons, omdat de stoffen op de eigen hersenstoffen lijken. Onze eigen opiaten reguleren pijn, hechting en emoties. Dat verklaart ook waarom heroïne voelt als een ‘warme omhelzing’. Opiaten hebben in elk lichaamsdeel een andere functie, daardoor kan je bijvoorbeeld van pijnstilling geconstipeerd raken.

De dopaminepiek laat zien hoe groot het verschil is tussen natuurlijke beloningen en kunstmatige middelen:

Eten zoeken of seks: +50%
Nicotine of alcohol: +100%
Cocaïne: +300%
Crystal meth: +1200%

Verslaving verandert de hersenen diepgaand. Cocaïne vermindert de witte stof en het leervermogen. Heroïne en alcohol verminderen de dichtheid van de grijze massa, waardoor emotionele impulsen moeilijker te beheersen zijn. Drugsverslaafden hadden om te beginnen al minder dopamine-receptoren. Zij hebben de drugs nodig om zich normaal te voelen en motivatie te voelen voor normale activiteiten. Alleen nemen door de tijdelijke toename van dopamine door het drugsgebruik de hoeveelheid dopaminereceptoren af. Dit is waardoor er steeds meer van de stof nodig is om hetzelfde effect te voelen. Na stoppen kan het maanden duren voordat het aantal receptoren weer toeneemt.

In onze samenleving verwachten we dat een veranderd disfunctioneel brein moet besluiten dat het zijn eigen disfunctie wil overwinnen. Hoe groter de verslaving, hoe groter de biologische belemmering is. Het deel dat de ‘keuze’ moet maken is ook het deel van de hersenen dat is aangetast. Dit is te zien als een chronische hersenaandoening en terugval is kenmerkend aan chronische ziekten.

Conclusie: Verslaving is geen moreel falen maar een uiting van pijn, van een brein dat zich probeert aan te passen aan ondraaglijke omstandigheden. Alleen met compassie, de juiste kennis en aandacht voor de omgeving kunnen we écht iets veranderen.

Ziekten

(inleiding)

Onderbuikgevoel

Steeds meer onderzoekers kijken naar de darm-immuun-as en de darm-brein-as. Het idee is dat (laaggradige) ontstekingen en veranderingen in de darmbarrière een rol kunnen spelen bij auto-immuunreacties. De wetenschap is nog niet “rond”, maar Beige hoort hier iets belangrijks: het lijf probeert balans te herstellen. Soms blijft een pijn–stress–ontsteking-cyclus draaien, ook als de oorspronkelijke prikkel is verdwenen. In Beige-termen: het alarm blijft afgaan, ook wanneer het gevaar voorbij is.

(uitbreiding)

Kankerpersoonlijkheid

Je krijgt geen kanker van een bepaalde persoonlijkheid, maar bepaalde persoonlijkheidskenmerken vergroten wel degelijk het risico op kanker. Deze kenmerken veroorzaken sneller fysiologische stress, waardoor het lichaam na langere tijd uit balans raakt. Dit zijn verdringing of onderdrukking van emoties, geen nee kunnen zeggen en je niet bewust zijn van je boosheid. Het maakt niet uit of je je bewust bent van die stress. Dat is geen schuldvraag, maar een uitnodiging: Beige vraagt om grenzen, rust en veiligheid, zodat het lijf niet blijft vechten.

(uitbreiding)

Westerse geneeskunde vanuit Beige

De eerste ziekenhuizen ontstonden niet om te genezen, maar om de samenleving te beschermen — plaatsen waar pest- en leprapatiënten naartoe werden gebracht om te sterven. In de zeventiende eeuw kwam daarbij het opsluiten van mensen die als gevaarlijk of afwijkend werden beschouwd.

De moderne geneeskunde heeft religie vervangen door wetenschap, zoals Kat Duff in The Alchemy of Illness schrijft: artsen hebben de plaats van de goden ingenomen. Het lichaam is een machine: chirurgie is als het repareren van een auto en medicatie als onkruidverdelger op een akker. Dat het lichaam een geest heeft en bezield is is een afterthought, dit zijn slechts golven die het brein opwekt. Want alleen de rechterbovenhoek van het AQAL-model — het observeerbare, het meetbare — wordt erkend als werkelijkheid. Er is geen plaats voor de ziel, want die laat zich niet meten. In de meest geavanceerde maatschappij ooit is juist dit kerndeel van de mens buiten beeld geraakt.

Zowel de blauwe als oranje geneeskunde zijn echter hiërarchisch, patriarchaal, en gebaseerd op gehoorzaamheid aan autoriteit, voor een democratisch sociaal model is in een ziekenhuis geen plaats. De kern van beide systemen blijft dezelfde: de mens wordt gezien als een object dat gecontroleerd moet worden.
Waar religie ooit betekenis gaf aan lijden, biedt de moderne medische wereld vooral beheersing. De westerse geneeskunde weet minder dan we vaak denken. Daarnaast is de kennis erg gefragmenteerd, houden artsen lang niet altijd wetenschappelijke publicaties bij en is lang nog niet alles onderzocht.

Oude culturen voelden intuïtief aan en begrepen iets wat wij verloren zijn: ziekte is een uitdrukking van onbalans. Ze zagen gezondheid als een relatie tussen lichaam, geest, gemeenschap en natuur.
In onze wereld is ziekte betekenisloos geworden. Ziekte is gedegradeerd tot een conditie die gemanaged moet worden door experts, met overwinningen die behaald kunnen worden. En een terugkeer naar de “normaalstaat” die de samenleving voorschrijft, zoals Dr. Marion Gluck het beschrijft in Women Healing the World.

Wanhopig gaan we op zoek naar artsen en labels, want zonder label is er geen ziekte, en zonder ziekte geen erkenning. Zo leren we onze eigen ervaring te wantrouwen. Emoties die logisch voortkomen uit levenservaring worden herleid tot stoornissen. Verschillen tussen mensen worden geclassificeerd, genormaliseerd, gemedicaliseerd. We slikken pillen om te passen in een systeem dat zijn eigen ziekten ontkent. De gevoeligen en kwetsbaren in deze tijd zijn de kanaries in de kolenmijn.

Rechts de scan van de ontstekingen in haar wervelkolom, waardoor mijn schoonmoeder na tientallen jaren van chronische pijn en minachting eindelijk een label en erkenning kreeg (nog niet de echte foto).

Mijn eigen gal spuwen

Ik heb het zelf een deel van mogen meemaken. Het wanhopig zoeken, de teleurstelling en de opgetrokken wenkbrauwen met opmerkingen als:

“Een lekkende darm bestaat niet echt, dat is iets om mensen geld af te kloppen.”
Terwijl juist dat mij hielp, en aan hem had ik niks.

Of: “Je hebt niet echt iets.”
Behalve dan chronische pijn, geen wetenschappelijk te vinden oorzaak, op die torenhoge ontstekingswaarden na, natuurlijk.

“Je hebt toch een zoontje? Kun je je daar dan niet aan optrekken?”
Alsof ik niet juist naar haar ben toegekomen om van de pijn af te komen, zodat ik beter voor hem kan zorgen. Alsof pure wilskracht daarmee te maken heeft en niet de oorzaken achterhalen en goede begeleiding.

“Vind je het gek? Je sport niet.”
Nee, ik sport niet, omdat ik altijd pijn heb.
“Dat is geen excuus.”
Alsof ik een vierjarige ben die zijn huiswerk niet gemaakt heeft.
Overigens sport ik nog steeds niet, en het blijkt er inderdaad niets mee te maken te hebben.

En dan: “Ha, zie je wel! Je hebt een trauma. Zo kom je er nooit vanaf.”
Dat was op zich waar, maar het werd uitgesproken met zoveel zelfgenoegzaamheid en vlammende ogen, dat het alleen maar langer duurde voor ik dat zelf kon zien.

Dan heb je nog de onbeschermde beroepsnaam van psycholoog in Nederland. Daardoor kwam ik terecht bij een ex-HR-manager die van carrière was geswitcht,
en vond dat je “mentaal” van pijn af kon komen.
Ik geloof best dat Shaolin-monniken dat kunnen, maar niet dat zij daar verstand van had, of mij daarbij kon helpen.

En ik had dan nog fysieke klachten.
Ik kan me nauwelijks de haat en nijd voorstellen die iemand over zich heen krijgt met mentale klachten, een verslaving of een depressie.

Sarno

Saskia de Bruin schrijft in Weg van de pijn over de methode van Sarno

Hildegard von Bingen 1098-1179

Friedrich Nietzsche 1844-1900

Conclusie: Beige is niet primitief, maar fundamenteel. Zonder Beige geen basis voor Paars, Rood, Blauw, Oranje, Groen of verder. Als we ziekte alleen als project benaderen, verliezen we de mens. Als we uitsluitend in het subjectieve blijven, missen we de kracht van wetenschap. De uitnodiging is én-én: meetbaar waar het kan, mens- en lijfgetrouw waar het moet.

Depressie & zelfdoding

Afdaling

(nog lezen: Hoop doet leven; Alles goed? Thuisfront PTSS.)

Het archetype van beige

Hades

Er zijn duidelijke overeenkomsten tussen het beige waardeniveau uit Spiral Dynamics en de Griekse god Hades als archetype. Als god van de onderwereld leeft hij is zijn eigen wereldje, welke niet begaanbaar is voor andere levende zielen.

Hades

Ga naar de andere kleuren

Beige Paars Rood Blauw

Oranje Groen Geel Turquoise

Bronnen

“Incidentally this record is available in the foyer. Some of us got to live as well, you know.”

Eric Idle – Always look on the bright side of life – Life of Brian (1979)

Weg van de pijn – Saskia de Bruin

Close to the bone – Jean Shinoda Bolen

Gods in Everyman – Jean Shinoda Bolen

Doodzonde, zelfmoord is nooit alleen – Julia van Graevenitz, Menno Visser

In the Realm of Hungry Ghosts – Gabor Maté

When the body says no – Gabor Maté

The Autoimmune Fix – Tom O’Bryan, Mark Hyman

Medicine Woman – Lucy H. Pearce

De afbeeldingen zijn verkregen door ruzie te maken met ChatGPT.