Overgang van Paars naar Rood
De overgang van een paars naar een rood waardesysteem.
Van Mekka naar rood
De islam is een typisch blauwe monotheïstische godsdienst. Maar toch wil ik met het ontstaan ervan een begin van een rood waardesysteem illustreren. Deze kunnen namelijk tegelijk naast elkaar bestaan, met name blauw intern en rood extern. Zo bekeerde de Romeinse keizer Constantijn in 312 n. Chr. tot het christendom om een veldslag te winnen.
Op het Arabisch schiereiland leefden in de 7e eeuw verschillende clans en stammen. Zij hadden geen centraal bestuur en voerden van tijd tot tijd oorlog met elkaar. In de woestijn was er genoeg ruimte voor elke stam. Maar dit gold niet in de meer verstedelijkte gebieden van Mekka, een bedevaartsoord vanwege de KaÄba, en Medina, een oase met een productieve landbouw. Hier moest men met elkaar leren samenleven.
In Medina woonden de clans van 2 stammen en ook 3 joodse clans. Zij leefden in forten en waren voortdurend in conflict met elkaar. Zij vroegen Mohammed, een buitenstaander en met het gezag van zijn nieuwe religie, als bemiddelaar bij hun geschillen. In Mekka groeide de aanhang van Mohammed en de leiders daar vreesden dat ook zijn politieke macht zou toenemen. Dit leidde tot de Hidjra, de Migratie, naar Medina.
In het Verdrag van Medina beloofde de leiders hem en zijn religie te zullen beschermen. Zij hoopten door een buitenstaander binnen te halen dat hun conflicten konden worden opgelost zonder dat één van de stammen de anderen zou gaan overheersen. Helaas voor hen leidde dit wel tot politieke hiërarchie, met Mohammed als leider. Hij creëerde een nieuw soort samenleving, deze was niet langer gebaseerd op verwantschap en clan, maar op godsdienst en een langzaam toenemend centraal gezag van een profeet.
Mohammed voerde overvallen uit op handelskaravanen. Dit was in die tijd normaal van de ene clan op de andere. Maar in zijn geval was het van moslims op ongelovigen. Deze successen zorgden ervoor dat de nomaden naar Medina kwamen om hem trouw te zweren. Ook ontdeed (?) hij zich van clans in Medina die zich niet loyaal hadden getoond, met name van de joodse clans. Vervolgens voerde hij belastingen in, ook beschermingsbelasting op joden en christenen.
.
Door zijn groeiend vermogen en de gezworen trouw was hij in staat alle mannen als plicht te geven om mee te gaan op veldtocht, met hem als opperbevelhebber. In 8 jaar tijd had er primaire staatsvorming plaatsgevonden.
.
Shaka Zoeloe
Shaka Zoeloe werd in 1797 geboren als de onwettige zoon van de Zoeloeleider van een klein gebied in Zuid-Afrika. Zijn moeder vluchtte naar een naburig volk. Shaka diende hier in het leger en was één van de meest bekwame krijgers. Hij was bekend om zijn moed en meedogenloosheid. Hij klom in rang en behoorde uiteindelijk bij de legerleiding.
Als in 1816 Shaka’s vader sterft zorgt Dingiswayo, de koning van het naburig volk, dat Shaka de nieuwe koning wordt. Shaka voert militaire vernieuwingen door en onderwerpt een 30-tal omringende volken. Ze worden of uitgemoord, of opgenomen of schatplichtig gemaakt.
Als vervolgens Dingiswayo sterft roept Shaka zichzelf uit tot hun koning. 10 tot 11 miljoen mensen noemen zich tegenwoordig Zoeloe; dit is veel groter dan enkel de afstammelingen van de oorspronkelijke Zoeloes. Toen Shaka in 1816 tot koning werd gekroond, regeerde hij over minder dan 1.500 man en had hij het bevel over een leger van 500 krijgers. Ten tijde van zijn dood, 1828, waren dit respectievelijk 250.000 man en 50.000 krijgers.
In 1879 leden de Britten hun grootste militaire nederlaag bij hun kolonisatie van Afrika. Ze stonden tegenover 20.000 goed georganiseerde Zoeloe-krijgers. Shaka had dit voor elkaar gekregen door een nieuw sociaal systeem op te zetten. Iedere veroverde stam werd ook Zoeloe. De maatschappij werd niet meer geordend via clan en verwantschap, maar via leeftijd. Hij vormde de inwijdingsceremonie van jongens en meisjes om voor militaire doeleinden en liet ze wonen in aparte militaire kampementen. Ze bleven hun leven lang tot die groep behoren. En kregen een andere functie naarmate ze ouder werden. De jongeren waren krijger en zorgde voor het vee; ze mochten geen seksuele relaties hebben. Vervolgens konden ze trouwen, wanneer Shaka dit toestond, en hielden ze zich bezig met landbouw. Zo werden de familiebanden doorbroken. Hij stond aan het hoofd van een centraal gezagshof, er was lokale rechtspraak, maar je kon in beroep gaan bij Shaka. Ook brak hij de macht van de toverdokters (bij paars kan je over hun macht lezen) en werd hij de leider van ceremoniën.
.
Work in progress
Tussen 30.000 en 20.000 v. Chr. ontstaan complexe jager-verzamelaars. Ze wonen een groot deel van het jaar op één plek en hebben daar vaste huizen en voedselopslagplaatsen. Doen nog niet aan akkerbouw of veeteelt, maar de omgeving levert een deel van het jaar genoeg op. Bij zalm, schelpdieren, rondtrekkende kuddes (tegenwoordig uitgestorven, want die locaties zijn te gewild). Opslag door drogen of roken. Leven in kleine gemeenschappen enkele duizenden personen. Onderverdeeld in groepen van 25 tot 50, hierin kan je makkelijk wisselen. Soms zelfs tussen bevriende gemeenschappen. Ontstaat ongelijkheid in bezit, hoewel de grond nog gemeenschappelijk bezit is. Delen nog het belangrijkste. Het klimaat in de ijstijd wisselde nog al, bij slechtere omstandigheden werden ze weer geheel nomadisch.
Chief meer op prestige dan dwang. Overtreffen van concurrenten in ruimhartigheid, door bijvoorbeeld feesten te geven of anderen te overladen met geschenken die ze niet konden beantwoorden.
Graf ten noorden van Moskou (30.000 v. Chr.) Soengir man met 3000 ivoren parels begraven, duizenden uren werk. Plus meisje en jongen ook met 5000 parels. Geen verschil in de grafgiften jongen en meisje.
Start Holoceen, het klimaat blijft stabiel warm. Zaden van wilde grassen eerst te arbeidsintensief, maar lonen nu wel de moeite. Door overbejaging neemt het belang van mannen af, blijven steeds langer verder weg. Eerste boeren zijn egalitairder dan complex foragers. Slijtage aan de botten van vrouwen door het vele malen, zo gespierd als professionele roeisters. Mannenlijven symmetrischer, minder gooien van speren? De grootste belasting voor vrouwen het sterk toenemende aantal zwangerschappen. Bij nomaden elke 3 a 5 jaar. Nu om de 2 jaar of zelfs vaker (door zetmeel hoger vetpercentage, vruchtbaarder). Vrouwen hadden een gebrek aan ijzer en calcium (nog geen melkgevende dieren). Veel kinder- en moedersterfte, 5 a 10 maal hoger dan bij jager-verzamelaars. Archeologisch onderzoek laat zien dat op veel plaatsen geen vrouw ouder dan 30 werd. Kinderen bij boeren na 18 maanden gespeend, maar hun immuunsysteem nog niet volledig ontwikkeld. Zweet des aanschijns, naast pijnlijke bevallingen, was dus oorspronkelijk voor de vrouwen.
Er valt een flinke buit te halen en simpel te vinden. Overvallen. Naarmate de omgeving gevaarlijker werd, groeide het belang van patrifocale structuren. Mannen moesten directe bloedbanden hebben om elkaar te kunnen vertrouwen bij gevechten. Er ontstonden clans die hun afstemming patrilineair, dus via de vader, afleidden. Man-zijn nam in waarde toe. Er ontstond polygynie: rijke mannen trouwden meer dan één vrouw. Leidde tot patrilineariteit: één of meerdere zonen erfden het vermogen van hun vader.
Catalhoyuk, mega-site, stad voordat er steden bestonden. Tussen 7100 en 5950 v. Chr. tussen de 4000 en 8000 mensen. Groeide uit zichzelf, niet door toestroom. 13,5 hectare groot. Huis aan huis gebouwd, alleen via het platte dak bereikbaar, nog geen straten. Doelgerichte overvallen, niet om groot opgezette militaire acties. Gevechten en ruzies onderling. Ipv 1 km2 pp, nu 1000 mensen per km2. Geen differentiatie in functie, of hierarchische structuren. Voorouders begraven onder het huis, boden bescherming. Egalitair begraven, geen verschil man vrouw.
In heel Anatolie tussen 11.400 en 9700 v. Chr. vertienvoudigde het bevolkingsaantal, in de 200 jaar erna verdubbelde het. Rondtrekken wordt niet meer mogelijk. Voor mannen weinig eer te behalen in landbouw (horticultuur, extensieve landbouw). Als reactie op een radicaal veranderende leefwereld: Heiligdom Gobekli Tepe gevaarlijke dieren met waar mogelijk een erectie. 12.000 jaar oud. 2000 jaar lang in gebruik, steencirkel werd eerst netjes begraven voor een volgende werd gebouwd. Nog redelijk nomadisch, eten wel al veel granen?? Teruglopend wild, gift aan de goden. Fallocentrisme, de bevoorrechting van mannelijkheid als belangrijk cultureel signaal als bron van macht en autoriteit. Het bouwen een nieuwe bron van reputatie? Hoe groter de kloof tussen pretentie en werkelijkheid, hoe agressiever hun optreden. Hiervoor mannelijkheid flexibel geweest, kon ook naar wortels graven. Letterlijk in steen gebeiteld, verstarde identiteit. Mogelijk torens met ontvlezing door vogels. Start van de overgang van de jacht op dieren naar de jacht op mensen, van jager naar krijger. Bij horticultuur komt vaak koppensneller voor. Iban Borneo, dan pas echt een man, buurstammen te verdrijven en veroverden productievere gebieden. Nog egalitair. Dualisme mannelijke motievenwereld de tempelachtige publieke bouwwerken. Vrouwelijke religieuze sfeer de focus op het individu, bescherming, genezing, zwangerschap en geboorte, sociale netwerken van de voorouders en directe familie.
Was bij paars, besluipen, hinderlaag snelle overval, profiteren van nummeriek overwicht. Sedentair is wraak en weerwraak een geweldsspiraal. Afbeeldingen van geweld tegen mensen pas vanaf het 4e millenium v. Chr.
Emigratie 2 kanten op
Europa
Zo moesten de meeste leden van de Ashanti, één van de grootste Akanvolken, hun vrijheid opgeven om hun kwetsbaarheid voor slavenhandelaren (rood) te verminderen. Sommigen mensen binnen de groep hadden meer invloed, meer bezit, betere connecties, vaak de leiders of oudsten. Je had hun bescherming nodig en dus werkte je voor hen.
Ga naar de andere kleuren
Ga naar de andere overgangen
Bronnen
“Incidentally this record is available in the foyer. Some of us got to live as well, you know.”
Eric Idle – Always look on the bright side of life – Life of Brian (1979)
The Narrow Corridor: States, Societies and the Fate of Liberty – Daron Acemoglu & James A. Robinson
De waarheid over Eva – Kai Michel & Carel van Schaik
Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Shaka_Zoeloe