Pelagius is het tegenwicht van Augustinus, hij blijft bij de elite in Rome. Hij wil de idealen van het christendom niet afzwakken met fatalisme. God eist alleen gehoorzaamheid die binnen het menselijk vermogen ligt, dus als je wil dan kan je daaraan voldoen. Hij wilde met name het recht en bestuur verbeteren volgens de christelijke waarden. Want ook al was de samenleving nu officieel christelijk, slavernij en marteling zijn nog gemeengoed en openlijk aanwezig. Netals de familiecultus en pater familias en het geven uit trots van de rijken. Er is nog geen controle op de heersende klasse. En ook heerst het idee dat de invallen van de Germanen en de inname van Rome (410 n. Chr.) komt door het afzweren van de oude goden.

Augustinus werpt tegen dat de Kerk alleen kan helpen met het vormen en behoeden van het individuele geweten, door nederigheid, zelfbeheersing en gebed aan te moedigen. Ook de gelovigen zijn verre van volmaakt. In zijn stad houden ze ook van eten en seks, kunnen ze ijdel, gierig en woedend zijn. Maar aan de andere kant hebben ze een geweten, het (helpen) verbeteren is onze taak in dit sterfelijke bestaan. Het leidt tot nieuwe houdingen en gewoonten, want hiervoor waren het vooral theoretische opvattingen.

Kuisheid kon in rood ook al verplicht zijn, bijvoorbeeld bij meisjes vóór hun huwelijk en priesteressen, zoals de dochter van Sargon van Akkad en de Vestaalse maagden bij de Romeinen. Maar in blauw wordt dit geïnternaliseerd, uiteindelijk wil men geen eens seks meer.

Discipline speelde een grote rol bij de stoïcijnen. De Romeinse keizer Marcus Aurelius ging er prat op dat hij geen seks had met zijn slaven, terwijl er wel heel aantrekkelijke bij zaten. Vanaf 100 n. Chr. werd bij de stoïcijnen en de elite het paar de norm. De vrouw was nu opgeklommen tot de rang van vrienden. Maar je moest haar nog steeds niet als een vulgaire maîtresse behandelen. Seks (met haar) was er alleen om kinderen te maken.

In de 1e en 2e eeuw n. Chr. vindt een grote verandering plaats. Hiervoor werd lichamelijk genot als iets positiefs gezien en was er een redelijke seksuele vrijheid. Hierna gaat men het genot afwijzen. De joodse, Grieks-Latijnse en gnostische idealen beïnvloeden het christendom. Van de 1e – 4e eeuw n. Chr. verspreidt het kuisheidsideaal zich in de praktijk: leven als monnik in de woestijn. Clemens van Alexandrië (150 – 215 n. Chr.) legt als eerste de link tussen de erfzonde (dit was eerst een geestelijke daad) en de geslachtsdaad. Het was hier ook Kerkvader Augustinus (395 – 430 n. Chr.) die de koppeling definitief maakt: vleselijke lust geeft de erfzonde door. De mensheid is in zonde verwekt. Er ontstaat een verharding tussen de tegenstelling vlees – geest. Het vlees is zwak en de oorzaak van zonde. In de 5e – 12e eeuw ontstaan de 7 hoofdzonden, alle zonden des vlezes, waaronder wellust en gulzigheid. Want seks gaat vaak samen met te veel eten en dronkenschap.

De iconen van het christendom zijn een goede inspiratiebron, Maria was maagd en Jezus leefde celibatair. In de praktijk wordt het klooster het seksuele model in ideale vorm, het samenleven voor God mét de complete afwijzing van seks. In het begin zijn dit gewijde maagden die afgezonderd leven in speciale huizen binnen de gemeenschap, de echtgenotes van Christus. Hierdoor wordt het voor elitaire vrouwen mogelijk om los te komen van hun familie(verplichtingen). Het wordt gezien als een grote zege over de seksualiteit en heeft veel aanzien. Pas eind 3e eeuw ging het ook over de onthouding voor mannen. Lisette ‘Thooft stelt dat door de kuisheid van de monniken en nonnen, mannen en vrouwen in de westerse wereld met elkaar kunnen omgaan zonder dat er meteen seks van hoeft te komen.

De apostel Paulus geeft aan dat geen omgang beter is, maar als je je toch niet kan beheersen dan is er het huwelijk. Als er dan toch zoveel ontucht is dan beter met je eigen man of vrouw. In het Nieuwe Testament is het huwelijk onontbindbaar en monogaam. Er zijn hiermee 3 vormen van kuisheid, van beter naar slechter: maagdelijkheid, weduwschap en het huwelijk. Tussen de voorschriften en de praktijk bij het volk zat echter een diepe kloof. Dit zorgde voor minachting richting de lagere klassen. Er werd gedacht dat omdat horigen ook meer slaaf van hun vlees zijn, ze daarom ook slaaf van hun heer horen te zijn.

In de middeleeuwen ontstaat het sodomieconcept, waaronder: homoseksualiteit, sodomisatie van de vrouw, coitus langs achteren en coitus waarbij de vrouw op de man ligt. Allen zijn verboden. Tot in de 12e eeuw worden homo’s in de praktijk wel toegestaan, ook binnen de Kerk. Vanaf de 13e eeuw worden zij als ketters behandeld.

De man impotent, de vrouw frigide.

Uit Oorlog en terpentijn, de oma van de schrijver woedend omdat haar man haar per ongeluk naakt had gezien.

Niet overal moest de bekentenis openbaar zijn, alleen het boete doen. Augustinus vond dat zonden zonder schandaal niet per se openlijk hoefden te worden uitgesproken. Voor zulke zaken konden mensen ook in stilte bidden, vasten en aalmoezen geven. Paus Leo sloot daarbij aan en waarschuwde dat een publieke bekentenis de zondaar in gevaar kon brengen, bijvoorbeeld voor vijanden of voor wereldlijke vervolging. Ook speelde de angst mee dat mensen het dan juist verborgen zouden houden. In Marseille (496 n. Chr.) kon met ook het klooster in gaan in plaats van boete te doen.

In het Oost-Romeinse rijk ontwikkelde zich geleidelijk de mogelijkheid om boetedoening te herhalen. In het westen kon dit echter alleen eenmalig. Dit hield in dat de meesten wachtten tot op hun sterfbed en het minder openbaar werd. De bisschop van Arles (502-542 n. Chr.) vond één of hooguit twee keer nog verdedigbaar. Ook bestond het idee dat sommige zonden zo groot waren dat alleen God ze kon vergeven, hoewel in de praktijk bisschoppen dit beoordeelden. Excommunicatie door hen was een goede indicatie voor eeuwige verdoemenis.

Er circuleerden meerdere lijstjes van zonden waarmee je, zonder boete te doen, niet de hemel zou bereiken. Gregorius de Grote legde eerst de nadruk op twee grondkrachten, hoogmoed als opstand van de geest tegen God en wellust als opstand van het vlees tegen de geest, en rangschikte vervolgens andere ondeugden zoals ijdelheid, afgunst, woede, neerslachtigheid, hebzucht en gulzigheid. Deze ordening zou door de meeste middeleeuwse schrijvers aangehouden worden als de 7 hoofdzonden.

Schaamte is een secundaire emotie. Anders dan schuld gaat schaamte over wie je bent. Bij schuld is het wat je doet, bijvoorbeeld je steelt van je partner, dat werkt tegen liefde in en je geweten zorgt voor pijn. Het is een slim systeem en weer oplosbaar om de verbinding weer te herstellen. Maar schaamte kan niet hersteld worden. De schuld versterkt de schaamte: zie je wel, ik deug niet, ik steel.

Schaamte gaat over identiteit, een negatief kernidee over jezelf. Je bent niet waardevol, niet goed genoeg, minder dan de anderen om je heen en geen liefde waard. Het zorgt voor sterke negatieve emoties: pijn, angst, onzekerheid, zelfhaat, ontevredenheid, woede, jaloezie, afgunst, hopeloosheid en depressie. De delen die je niet leuk vindt aan jezelf ga je wegstoppen, maar dit zorgt weer voor nieuwe emoties, bijvoorbeeld woede, waardoor je chagrijnig of kattig bent of gaat zeuren. Hoe meer complex trauma iemand in zijn jeugd heeft opgelopen hoe meer schaamte er in die persoon leeft. Bij het volwassen worden blijft de kritische ouder in je hoofd rondspoken, niemand hoeft meer daadwerkelijk commentaar te leveren, dit gebeurt nu intern.