Gehoorzaamheid & Machtsmisbruik

(uitbreiden)

Eerste Wereldoorlog.

Misbruik en zwijgen binnen de kerk. Het hele dorp wist het.

.

Marginalen

Armoede en ellende zijn een permanente dreiging in de middeleeuwen. Zieken en verminkten zijn het levende bewijs van de onmacht en het lijden van de mens.

Zij die zich niet gedragen zoals maatschappelijk verwacht wordt. Nemen niet deel aan het traditionele productieproces. Tegengesteld aan de consesus: sociaal leven en solidariteit aan de familie en groep. Kan vrijwillig, maar meestal worden zij uitgestoten.

Het oude christendom was de religie van de armen. In de vroege middeleeuwen heeft men niet zo’n problemen met mensen die van aalmoezen moeten leven. In Byzantium doet men aan liefdadigheid, maar zien bestuurders ook de noodzaak van meer dwingende maatregelen. Kerkvader Johannes Chrysostomus (waar?) (en kerkvaders in het algemeen) maakt de indeling in de armen die kunnen werken en zij die dat niet kunnen. Zwervers zorgen voor sociale destabilisatie, doorn in het oog voor wetgevers en handhavers. Merovingse (bisschop?) vies van zwervers. Karel de Grote verbiedt in 806 aalmoezen te geven aan werkelozen (er was toen een forse stijging). Religieuze teksten willen eerder de oorzaken wegnemen. Men ziet het als taak van de Kerk.

In de 11e en 12e eeuw ziet men de spirituele waarde van armoede en nederigheid. Ook door de opkomst van de bedelorden van Franciscus van Assisië en de heilige Dominicus. Liefdadigheid wordt een algemene sociale plicht. Rijken kunnen hun zonden afkopen, vooral tijdens begrafenissen wordt er veel uitgedeeld. De armen worden dan geacht te bidden voor hun weldoener. Zo versterkt het ook de religiositeit. Men ziet armoede als uiting van de goddelijke wil. Als God wilde dat er geen armen waren had hij iedereen wel rijk gemaakt. Zo moeten de armen deemoedig hun plaats aanvaarden. ‘Blijf eerlijk, de beloning wacht in het hiernamaals.’ De echte zijn: kreupel verminkt, grijsaards, ziek. Het zijn vertrouwde figuren in het straatbeeld (Breughel). In de 12e en 13e eeuw zijn er kerken, kloosters, stedelijke instellingen en particulieren die aan de armen geven. Tijdens de hongersnoden in 1124-25 in Vlaanderen deelt de graaf brood uit in Brugge en aalmoezen rond zijn verblijven.

Na 1250 en met name in de 14e en 15e eeuw komen er heel veel paupers door de vele oorlogen, schaarste, hongersnoden en werkeloosheid. Door de pest getroffen dorpen worden verlaten. De minste verstoring tussen prijzen en lonen of mislukte oogsten leiden tot een ramp. Een stijging van de bevolking leidt vaak tot werkeloosheid. De armoede zorgt voor veel onveiligheid en criminaliteit. Er ontstaan bendes die met listen en geweld de bevolking hun … afhandig maken. Ze hebben hun eigen wetten, leiders en taaltje, het Bargoens. De Franse koning Jan II de Goede geeft in 1351 een ordonnantie af dat iedereen die kan werken dient te werken of moet Parijs binnen 3 dagen verlaten. Wie gepakt wordt wacht het schavot, een brandmerk en wordt verbannen. Later komen er ordonnanties voor heel Frankrijk. Tijdens de pest wordt werkweigering in Frankrijk en Engeland als misdaad gezien.

Maar veelal heeft elke plaatselijke autoriteit regels an sich. Vanaf 1459 neemt Filips de Goede centrale maatregelen. Er zijn 3 groepen die nog mogen bedelen en zij moeten onderscheidingstekens dragen: zij jonger dan 12 jaar, zij ouder dan 60 jaar en zij die voor kleine kinderen moeten zorgen. Worden andere opgepakt dan word je opgesloten en tot de galleien veroordeeld. Tijdens de hongersnood van 1481 in Brabant is men alleen sympathiek tegenover lichamelijk of geestelijk gehandicapten en oorlogsvluchtelingen. Wie gepakt wordt wordt aan zijn oor vastgespijkerd, wanneer je je weet los te trekken word je voor 3 jaar uit Brabant verbannen met het verlies van je rechterduim.

In de 16e eeuw zijn er door het ontstaan van het kapitalisme is er een toename van het aantal armen. De meesten leven van dag tot dag en gaan ten onder bij de minste crisis. Ook zijn er na oorlogen veel ontslagen militairen die plunderend door het land trekken. Stedelijke bourgeoisie ziet arbeid als de hoeksteen van de sociale ordening en moraal. Armoede is niet langer religieus eerbaar. De humanisten zoeken naar manieren om de armen te helpen, te onderwijzen en arbeidsbekwaam te maken.

.

Zondebokken

(uitbreiden)

Zondebokken. Wij-zij. Het vrouwbeeld.

.

Ga naar de andere kleuren

.

Bronnen

“Incidentally this record is available in the foyer. Some of us got to live as well, you know.”

Eric Idle – Always look on the bright side of life – Life of Brian (1979)

The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith – T.W. Arnold

Goddesses in Everywoman – Jean Shinoda Bolen

Gods in Everyman – Jean Shinoda Bolen

De Bible Belt – Jonah Falke

Class – Paul Fussell

Big little steps – Mathilde Loujayne

En de mens schiep God – Selina O’Grady

De waarheid over Eva – Karel van Schaik, Kai Michel

Het oerboek van de mens – Karel van Schaik, Kai Michel

Wat christenen geloven & moslims niet begrijpen – Gert-Jan Segers, Marten de Vries

De uitvinding van het individu – Larry Siedentop

Dit is geen verdediging – Francis Spufford

Allah loves – Omar Suleiman

De onverzadigbare vrouw en de afwezige man – Lisette Thooft

Jezus & Maria Magdalena – Lisette Thooft

Middeleeuwse medemensen – Nathan Van Kleij, Jonas Roelens

Ontluikend christendom – Daniël de Waele

Medieval Europe – Chris Wickham