De onvrije zelfstandige vrouw

Ik ben tegenwoordig huisvrouw. Of tradwife, zoals dat nu heet. Mijn man werkt, ik zorg grotendeels voor onze twee kinderen. Alleen doet mijn man ook nog ontzettend veel in huis. Hij brengt onze zoon meestal naar school, regelt doktersbezoeken, administratie, de auto en allerlei andere praktische zaken. Hij doet zelfs de nachten met onze baby, die ik hem dan om vijf uur ’s ochtends af moet pakken, omdat hij haar niet wil afgeven. En dat allemaal naast een behoorlijk veeleisende wetenschappelijke carrière met congressen en lezingen in heel Europa. Ik durf dan ook niet mee te doen met Japke-d. Bouma’s app waarmee je de huishoudelijke taakverdeling tussen mannen en vrouwen kunt vergelijken; straks kom ik er maar bekaaid van af.

Zelf ben ik ook de hele dag bezig. Kinderen voeden, verschonen, aankleden, ophalen, troosten, vermaken, wassen, koken en opruimen. Tussendoor probeer ik nog te lezen, schrijven en tuinieren. We bakken samen, gaan naar de Efteling, maken boeken en planten honderden bloembollen. Ik heb het ontzettend druk, maar het is grotendeels werk dat ik zelf wil doen.

En toch krijgen we het huishouden nauwelijks bijgehouden. Stofzuigen doen we bij wijze van spreken eens in de tien jaar en de bedden verschonen we ongeveer even vaak. Onlangs kwam een vijfjarig vriendinnetje spelen, dat ons huis meteen als een zooitje bestempelde. Terecht, er lag overal speelgoed en van alles wat we nog aan het maken waren.

Nu vraag ik me dus af hoe andere gezinnen dit in godsnaam doen. Als wij met twee volwassenen, van wie er één grotendeels thuis is, al voortdurend tijd tekortkomen, hoe moet dat dan wanneer beide ouders ook nog vier of vijf dagen werken? En gezinnen waarin de man nauwelijks iets in het huishouden uitvoert.

Oke, ik ben liever leuk dan moe. Maar misschien is de hoeveelheid arbeid die een gezin voortbrengt gewoon veel groter dan we willen erkennen.

Van niet mogen werken naar moeten werken

Toen ik klein was, werkte mijn moeder parttime. Daar werd in onze omgeving al behoorlijk op neergekeken. Een moeder hoorde thuis te zijn voor haar kinderen, terwijl een man die voldoende verdiende zijn vrouw niet hoefde te laten werken. Niet hoeven werken was een ideaal, al was het natuurlijk lang niet voor iedereen weggelegd. Ik ben blijkbaar nog in een soort jaren vijftig opgegroeid.

Mijn moeder had naast haar werk en het huishouden nauwelijks hobby’s. Wij kinderen vermaakten ons grotendeels zelf. Je keek televisie, speelde buiten of ging bij iemand op bezoek. De Efteling was iets voor één keer per jaar en als we in het weekend gingen zwemmen, speelde mijn vader tien minuten het monster om vervolgens zijn eigen baantjes te trekken. Mijn moeder bleef meestal thuis. Mijn tante vertelde dat mijn neef wanneer hij ’s nachts als baby huilde gewoon met wiegje en al in de badkamer werd gezet.

Dat klinkt tegenwoordig bijna als pedagogische verwaarlozing, maar niemand vond dat toen bijzonder. Ouders waren helemaal niet voortdurend bezig met de ontwikkeling, gevoelens en belevenissen van hun kinderen. Ze hadden ook nog hun eigen werkzaamheden, die niet onmiddellijk onderbroken hoefden te worden zodra een kind iets wilde laten zien.

Ondertussen is de invulling van ouderschap veranderd. We willen onze kinderen niet alleen verzorgen, maar ook stimuleren, begeleiden, emotioneel ondersteunen en vooral veel tijd met ze doorbrengen. En dat willen we vaak zelf ook. Ik vind het heerlijk om met mijn kinderen van alles te ondernemen, maar daarmee verdwijnt de tijd die vroeger beschikbaar was voor het huishouden of voor de bezigheden van volwassenen.

Daar kwam nog een andere verandering bij. In de loop van de tijd gingen steeds meer moeders uit mijn oude omgeving werken, vaak in de supermarkt of een andere deeltijdbaan, omdat een tweede inkomen gewoonweg nodig was geworden. Betaald werk werd daarmee ook acceptabeler. Wat eerder werd afgekeurd, werd langzaam normaal en vervolgens steeds meer verwacht.

Een aantal jaren geleden werden vrouwen die in deeltijd werken zelfs ‘deeltijdprinsesjes’ genoemd. Mijn moeder werd erop aangekeken dat ze werkte; een halve generatie later worden vrouwen erop aangekeken dat ze niet genoeg werken. De norm is omgedraaid, maar blijkbaar moet er nog steeds iemand bepalen hoe een vrouw haar leven behoort in te richten.

Wie doet het werk dan wel?

Het idee dat één vrouw in haar eentje een perfect huishouden draaiende hield, is dus nogal misleidend. Wie het zich kon veroorloven, liet een deel van het werk door anderen doen. In welgestelde gezinnen waren er dienstmeisjes, kindermeisjes en huishoudsters, vaak jonge vrouwen uit armere gezinnen die zelf helemaal niet de luxe hadden om niet te werken. In armere huishoudens werd er noodgedwongen veel minder tijd en geld aan huishoudelijke verzorging besteed. Kinderen moesten meewerken en de ouderen op de kleintjes passen. Ook de verwachtingen van wat een goed onderhouden huis en een goede opvoeding inhielden verschilden per bevolkingsgroep.

Tegenwoordig is dat niet wezenlijk anders. Alleen zijn er nu veel meer mogelijkheden om het werk uit te besteden. Kinderen gaan naar de opvang, een schoonmaakster komt langs, maaltijden worden bezorgd en ouderen krijgen professionele zorg. Het werk verdwijnt niet, maar wordt voor een deel overgenomen door andere mensen, onder wie veel lager betaalde vrouwen.

Daarmee krijgt de emancipatie van vrouwen een ongemakkelijke kant. De oorspronkelijke gedachte was dat vrouwen dezelfde mogelijkheden moesten krijgen als mannen. Waarom zouden zij niet mogen studeren, carrière maken, ondernemen en financieel onafhankelijk worden? Waarom zou hun leven zich uitsluitend rond hun huishouden moeten afspelen? Dat is een begrijpelijk verlangen. Het feminisme heeft zijn oorsprong voor een belangrijk deel in het oranje waardesysteem: vrouwen wilden dezelfde rechten, kansen en mogelijkheden als mannen. Maar daarmee was nog niet vanzelfsprekend de positie van alle vrouwen verbeterd. Daardoor is de uitkomst dat een deel van de vrouwen het leven konden gaan leiden dat vroeger vooral mannen leidden, terwijl anderen tegen betaling de zorg overnamen die dit leven mogelijk maakte.

In Zorg laat Lynn Berger zien hoe fundamenteel die zorg voor ons bestaan is. Zonder zorg worden kinderen niet groot, zieken niet beter en ouderen niet oud. En in Ik werk al (ik krijg er alleen niet voor betaald) onderzoekt ze de spanning tussen betaald werk en de onbetaalde arbeid die daar voortdurend mee concurreert.

Want zorg laat zich niet onbeperkt efficiënter organiseren. Een baby heeft niet minder voeding, troost en aandacht nodig omdat zijn moeder een carrière heeft. En een ouder die hulpbehoevend wordt, heeft niet minder verzorging nodig omdat zijn kinderen voltijds werken. Een deel van het werk kunnen we uitbesteden, maar daarmee is de hoeveelheid noodzakelijke arbeid niet verdwenen. We hebben haar vooral anders verdeeld en een prijskaartje gegeven.

En daarmee komen we weer bij mijn oorspronkelijke verbazing. Als mijn man en ik samen al nauwelijks tijd vinden om het huis schoon te maken, hoe krijgen gezinnen met twee voltijds werkende ouders dat dan voor elkaar? Misschien doen ze het helemaal niet. Misschien betalen ze anderen om het te doen, laten ze meer liggen of leveren ze ergens anders tijd in. Wel grappig, ik ken een gezin dat zich een nanny veroorlooft, maar het regelen daarvan eigenlijk te veel werk vindt.

Maar waarom blijven we doen alsof meer betaald werken vanzelfsprekend de oplossing is, wanneer al dat werk thuis gewoon blijft bestaan?

Werk als emancipatie

De gedachte achter economische zelfstandigheid is natuurlijk begrijpelijk. Vrouwen moesten niet langer gedwongen zijn om bij een man te blijven omdat ze anders geen inkomen, woning of bestaanszekerheid hadden. Ze moesten kunnen studeren, werken, bezit opbouwen en hun eigen toekomst bepalen. Maar ergens onderweg is het middel tot doel verheven.

Betaald werk is niet langer alleen een mogelijkheid om zelfstandig te worden, maar wordt ook gezien als een belangrijke maatstaf voor zelfstandigheid, zelfontplooiing en maatschappelijke waarde. Een vrouw die haar eigen geld verdient is geëmancipeerd, een vrouw die financieel afhankelijk is van haar man heeft blijkbaar nog een achterstand in te halen.

Het merkwaardige is dat we daarbij doen alsof iedereen op zijn werk een prachtige carrière, intellectuele uitdaging en persoonlijke ontwikkeling vindt. Socioloog Marguerite van den Berg vraagt zich in Werk is geen oplossing af hoeveel zelfontplooiing er eigenlijk te vinden is in het vakkenvullen bij de Kruidvat. Veel werk is immers helemaal niet bedoeld om jezelf te ontwikkelen, maar gewoon om de rekeningen te kunnen betalen.

Dat kan natuurlijk anders zijn. Mijn man is bijvoorbeeld dol op zijn onderzoek en haalt er ontzettend veel voldoening uit. Maar hoeveel mensen vinden dat werkelijk in hun dagelijkse werkzaamheden?

Journalist Jeroen van Bergeijk beschrijft in Undercover aan het werk zijn ervaringen met banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Hij werkte onder meer in distributiecentra en als chauffeur, en laat zien hoe weinig zeggenschap werknemers soms hebben over hun arbeidsomstandigheden. Het beeld van betaald werk als een vanzelfsprekende bron van persoonlijke ontwikkeling komt daar bepaald niet uit naar voren.

En zelfs wanneer je je werk inhoudelijk interessant vindt, betekent dat nog niet dat de omstandigheden prettig zijn. Je kunt te maken krijgen met slechte leidinggevenden, bureaucratie, machtsspelletjes, onredelijke verwachtingen en collega’s die hun eigen frustraties voortdurend bij anderen neerleggen. Er kan veel tijd en energie verloren gaan aan zaken die helemaal niets bijdragen aan het werk waarvoor je ooit hebt gekozen.

Ik heb zelf jarenlang gewerkt, maar kon me steeds minder voorstellen dat ik daar het leven zou vinden dat ik wilde leiden. Niet omdat ik geen ambities had, maar omdat ik mijn tijd aan heel andere dingen wilde besteden. Waarom zou het schrijven van een boek, het grootbrengen van kinderen, het bestuderen van geschiedenis of het aanleggen van een tuin minder zelfontplooiing zijn dan deelnemen aan vergaderingen en het afwerken van opdrachten voor een werkgever? Omdat niemand je voor het eerste betaalt?

Dat zegt toch vooral iets over wat de markt kan waarderen, niet over wat een mensenleven waardevol maakt. Nog arroganter dan een deeltijdprinsesje, lijkt me zo. Deeltijdprinsesjes aller landen! Wees geëmancipeerd en zet uw blauwe schaamte bij het oud vuil!

Een man is geen plan. Maar een baan ook niet

Een van de belangrijkste argumenten voor economische zelfstandigheid is dat een vrouw zich moet kunnen redden wanneer haar relatie eindigt. Een man kan je verlaten, overlijden of zijn inkomen verliezen. Daarom moet je zorgen dat je altijd op eigen benen kunt staan.

Ik heb zelf ondervonden hoe betrekkelijk die belofte is. Mijn man en ik zijn ooit bijna uit elkaar gegaan. We hadden voor 99% een prachtige relatie, maar onze onderlinge verstrengeling en de spanningen die we vanuit ons werk mee naar huis namen, dreigden alles kapot te maken. Daar kwam nog bij dat ik ziek was geworden. De ziekte had veel invloed op mijn mogelijkheden, onze taakverdeling en ons dagelijks leven. Mijn man droeg daardoor ook veel verantwoordelijkheid en spanning, terwijl hij zelf met de nodige problemen op zijn werk worstelde. We hielden ontzettend veel van elkaar, maar raakten steeds verder uitgeput en konden uiteindelijk nauwelijks nog iets van elkaar verdragen.

Ik ben toen serieus gaan onderzoeken hoe mijn leven er na een scheiding uit zou zien. Met mijn eigen inkomen en de beschikbare woningen zou het ontzettend moeilijk worden om een zelfstandig bestaan op te bouwen waarin ik het dagelijks leven met ons zoontje kon voortzetten. Om een woning te vinden die ik kon betalen, zou ik waarschijnlijk naar een andere provincie moeten verhuizen. Maar hoe moest ik dan het dagelijks leven met mijn zoontje voortzetten, terwijl zijn vader, school en vertrouwde omgeving hier bleven?

Ik kon dus voltijds gaan werken en een eigen inkomen verdienen, maar daarmee zou ik niet eens het leven kunnen behouden dat het leven de moeite waard maakte. Op papier economisch zelfstandig, in de praktijk volledig gebonden aan die economische zelfstandigheid.

Onlangs besprak ik dit met een alleenstaande vriendin. Zij kon haar huidige woning alleen kopen doordat haar ouders jaren geleden een appartement hadden gekocht dat ze aan haar verhuurden. De opgebouwde overwaarde hielp haar later bij de aankoop van haar eigen huis. Zij kende eigenlijk niemand die helemaal op eigen kracht als alleenstaande een woning had kunnen kopen.

En daar verschijnt de volgende afhankelijkheid. Je hebt dan misschien geen man nodig om een huis te kopen, maar wel ouders die op het juiste moment voldoende vermogen hadden om in vastgoed te investeren.

Dat is geen verwijt aan haar. Het laat juist zien hoe belangrijk de omstandigheden zijn waarin iemand terechtkomt. Twee mensen kunnen even hard werken en even verstandig met hun geld omgaan, maar heel verschillende mogelijkheden hebben doordat de een wel familievermogen tot zijn beschikking heeft en de ander niet.

Economische zelfstandigheid wordt voorgesteld als een individuele prestatie, terwijl de mogelijkheden ervoor vaak juist voortkomen uit relaties en omstandigheden die je niet zelf hebt gekozen.

Afhankelijk van wie?

Mijn eigen ervaring met betaald werk heeft mijn vertrouwen in de beloofde zelfstandigheid bovendien behoorlijk aangetast. Ik werd ziek, waarbij ik vermoed dat de omstandigheden op mijn werk een rol hebben gespeeld. Vervolgens raakte ik afhankelijk van leidinggevenden, bedrijfsartsen, behandelaars en instanties die allemaal iets te zeggen hadden over mijn gezondheid, mogelijkheden en toekomst. Ik had een eigen baan, maar bepaald niet het gevoel dat ik enige zeggenschap over mijn eigen leven had.

Sterker nog, ik denk dat de overtuiging dat ik moest blijven werken, omdat werk nu eenmaal hoort bij een zelfstandig en waardevol bestaan, mijn herstel eerder heeft belemmerd dan geholpen.

Je kunt jarenlang aan je economische zelfstandigheid bouwen en vervolgens ontdekken dat die volledig afhankelijk is van je gezondheid. Wanneer je niet meer kunt werken, verschuift de zeggenschap naar werkgevers, verzekeringsartsen, uitkeringsinstanties en de regels die bepalen of je nog recht hebt op ondersteuning.

Daarmee wil ik niet beweren dat sociale zekerheid overbodig is. Integendeel, juist wanneer mensen ziek worden of hun werk verliezen, is een betrouwbaar vangnet essentieel. Maar het is merkwaardig om financiële afhankelijkheid van een partner als een groot risico te beschouwen en afhankelijkheid van al die andere partijen als een vanzelfsprekend onderdeel van zelfstandigheid. Terwijl die sociale zekerheid een steeds onbetrouwbaardere ‘partner’ wordt.

Ik heb liever dat mijn man, met wie ik mijn leven deel en die het beste met mij voorheeft, mede mijn bestaanszekerheid mogelijk maakt dan dat ik voor mijn inkomen volledig aangewezen ben op een arbeidsrelatie waarin mijn gezondheid en belangen ondergeschikt zijn aan die van de organisatie.

Natuurlijk biedt niet iedere relatie die veiligheid. Een partner kan je in de steek laten, financieel controleren of zijn macht misbruiken. Dat is juist de reden waarom vrouwen eigen rechten, vermogen en mogelijkheden nodig hebben. Maar een werkgever kan je ook in de steek laten. Je gezondheid kan verdwijnen, je baan kan ophouden te bestaan en de uitkering waarop je rekent kan in de praktijk veel moeilijker bereikbaar blijken dan op papier.

De vraag is dus niet alleen of je afhankelijk bent, maar van wie, onder welke voorwaarden en welke vrijheid je binnen die afhankelijkheid overhoudt.

Wanneer je maar lang genoeg doorredeneert, blijkt volledige onafhankelijkheid sowieso nauwelijks te bestaan. We zijn voortdurend afhankelijk van de arbeid, zorg, kennis en middelen van anderen. Alleen hebben we sommige afhankelijkheden tot een teken van zwakte gemaakt en andere tot een teken van succes.

De luxe om niet te hoeven verdienen

Wat ik misschien nog het vreemdste vind aan mijn huidige situatie, is dat ik financieel afhankelijker ben geworden, maar tegelijkertijd meer mogelijkheden heb om mijn eigen zelfstandigheid te ontwikkelen.

Sinds ik gestopt ben met betaald werken, besteed ik mijn tijd aan mijn kinderen, maar ook aan lezen, onderzoeken, schrijven en het opbouwen van mijn eigen website. Ik wil uiteindelijk boeken schrijven en een eigen intellectueel bestaan opbouwen, zonder dat mijn onderwerpen, werkwijze en agenda worden bepaald door een werkgever. Dat levert voorlopig nauwelijks geld op. Maar dat betekent niet dat het geen waarde heeft of nergens toe kan leiden.

Ik zag bij Homeworthy een vrouw die een eigen ontwerpbedrijf had opgebouwd en vertelde dat ze dit alleen had kunnen doen doordat haar man tijdens de beginjaren voor het inkomen zorgde. Ze had de tijd gekregen om te experimenteren, opdrachten te zoeken en iets op te bouwen voordat het bedrijf voldoende opleverde om ervan te leven. En dat geldt natuurlijk voor veel meer succesvolle ondernemers. Zelfs Jeff Bezos kreeg bij de opbouw van Amazon een aanzienlijke investering van zijn ouders. Zijn succes ontstond niet in een vacuüm waarin een volledig onafhankelijk individu zichzelf vanuit het niets omhoogwerkte.

De mensen die zich jarenlang kunnen bezighouden met een onderneming, onderzoek of creatief project voordat het geld oplevert, hebben daarvoor financiële ruimte nodig. Die kan voortkomen uit spaargeld, familievermogen, een partner, een beurs of een andere vorm van ondersteuning. Wie onmiddellijk moet verdienen om volgende maand de huur te betalen, heeft die vrijheid niet. Zoals Tim ’s Jongers stelt dat arm zijn heel duur is.

Dat is misschien wel de echte luxe: tijd kunnen besteden aan iets waarvan de uitkomst nog onbekend is. Kunnen leren, proberen, falen, iets opnieuw doen en langzaam beter worden, zonder dat iedere dag onmiddellijk economisch rendement moet opleveren. Bij een ondernemer noemen we die financiële ondersteuning startkapitaal. Bij een wetenschapper een beurs. Maar wanneer een vrouw dankzij het inkomen van haar man de ruimte krijgt om iets van zichzelf op te bouwen, noemen we dat afhankelijkheid. Terwijl die afhankelijkheid nu juist kan bijdragen aan toekomstige zelfstandigheid.

En zelfs als mijn blog nooit een behoorlijk inkomen oplevert, blijft het zinvol dat ik die jaren aan schrijven en kennisontwikkeling heb besteed. De waarde ervan verdwijnt niet omdat de markt er uiteindelijk geen prijskaartje aan hangt.

De onvrije zelfstandige vrouw

Binnen Spiral Dynamics zie ik hier vooral een tegenstelling binnen oranje zelf.

Oranje heeft ons het ideaal gebracht van individuele autonomie, zelfontplooiing en het vermogen om ons eigen leven vorm te geven. We hoeven ons niet meer automatisch te schikken naar de plaats die traditie, religie of familie voor ons hebben bedacht. Je kunt zelf bepalen wat je wilt bereiken en hoe je dat probeert te doen.

Maar oranje kent ook het ideaal van economische productiviteit, competitie en succes. Je moet iets presteren, vooruitkomen, jezelf ontwikkelen en bij voorkeur zo veel mogelijk waarde creëren op de arbeidsmarkt.

Zolang je persoonlijke ambities samenvallen met economische ambities, versterken die idealen elkaar. Je doet wat je leuk vindt, verdient er goed mee en wordt ook nog maatschappelijk gewaardeerd. Maar wat gebeurt er wanneer je een heel ander leven wilt? Dan blijkt dat je wel je eigen keuzes mag maken, zolang je maar de juiste keuzes maakt.

Het doet me denken aan mijn moeder. Zij werd in haar omgeving aangekeken omdat ze werkte, terwijl ik tegenwoordig moet uitleggen waarom ik niet werk. Beide keren wordt er een beroep gedaan op de morele plicht van vrouwen, alleen is de inhoud van die plicht veranderd. En dat vind ik merkwaardig voor een emancipatiebeweging die juist bedoeld was om vrouwen van voorgeschreven levensrollen te bevrijden.

We hebben de vrouw niet langer verplicht haar leven in dienst te stellen van het huishouden, maar lijken vervolgens te verwachten dat ze het in dienst stelt van de arbeidsmarkt. Bovendien moet ze ondertussen nog steeds een goede moeder zijn, aandacht hebben voor haar relatie, haar gezondheid onderhouden en zichzelf blijven ontwikkelen. Wanneer ze daarin vastloopt, krijgt ze te horen dat de taken thuis eerlijker verdeeld moeten worden, dat ze efficiënter moet plannen of dat ze zich niet schuldig moet voelen.

Maar misschien is het probleem niet in de eerste plaats de verdeling van het werk. Misschien verwachten we eenvoudigweg te veel arbeid van een mensenleven. En misschien is dat ook waarom ik zo weinig belangstelling heb voor de vraag of mijn levenskeuze wel geëmancipeerd genoeg is.

Ik heb jarenlang gewerkt en weet inmiddels heel goed dat ik mijn tijd liever aan andere dingen besteed. Ik wil mijn kinderen grootbrengen, schrijven, lezen, een tuin aanleggen, boeken maken en met mijn gezin van alles ondernemen. Mijn man wil wetenschappelijk onderzoek doen, maar ook een betrokken vader zijn en niet zijn hele leven laten bepalen door de verwachtingen van zijn werkgever. We hebben een manier gevonden om dat mogelijk te maken. Niet zonder risico’s, niet zonder concessies en zeker niet zonder veel werk, maar wel op een manier die bij ons past.

En eigenlijk vind ik dat precies wat emancipatie zou moeten betekenen.

Niet dat iedereen hetzelfde leven leidt, dezelfde economische prestaties behaalt of op dezelfde manier zelfstandig is, maar dat mensen werkelijk de mogelijkheid hebben om hun eigen leven vorm te geven. Met voldoende bestaanszekerheid om keuzes te kunnen maken, en zonder dat één voorgeschreven opvatting van succes voortdurend als maatstaf wordt gebruikt.

De vrije onzelfstandige vrouw

Als klein meisje droomde ik niet van president worden, en ook niet van naast 50 Cent dansen, om maar eens twee mogelijkheden uit P!nks Stupid Girls te noemen. Ik droomde van huisje, boompje, beestje (of Vlaamser: huisje, tuintje, kindje). Boeken had ik al, daar droomde ik niet van. Ik knipte plaatjes van mooie huizen en tuinen uit tijdschriften en fantaseerde over hoe mijn leven er later uit zou zien. Het was niet bepaald een revolutionaire toekomstvisie, maar het was wel de mijne.

En inmiddels heb ik dat leven. Sterker nog, het is op allerlei manieren mooier geworden dan ik destijds had kunnen bedenken. Mijn man is een maatje die ik van tevoren niet had kunnen verzinnen en ik heb de vrijheid om mijn dagen te vullen met kinderen, boeken, schrijven, tuinieren en allerlei projecten die meestal veel meer tijd en moeite kosten dan ik vooraf had bedacht. En met stofzuigen. Alleen lijkt ons huis niet erg op de plaatjes die ik vroeger uitknipte. Er ligt overal speelgoed, de was verschijnt sneller dan hij verdwijnt en er liggen bergen van mijn boeken en knutselprojecten. Maar blijkbaar was ik als kind vergeten om de rommel erbij te fantaseren.

En waarom zou ik dit leven nu moeten inruilen voor een leven dat anderen geëmancipeerder vinden? Ik heb niet jarenlang verlangd naar de vrijheid om mijn eigen keuzes te maken, om vervolgens alsnog te moeten voldoen aan een nieuwe maatschappelijke norm. Vroeger moest een vrouw haar leven in dienst stellen van haar huishouden. Nu moet ze het in dienst stellen van de arbeidsmarkt. Wanneer mag ze haar leven eindelijk in dienst stellen van zichzelf?

In Zon als maker kijk ik naar de wisselwerking vanuit creatief werk en het dagelijks leven.

Afbeeldingen:

De huisfoto’s zijn eigen foto’s bewerkt door ChatGPT.

De overige afbeeldingen zijn verkregen door ruzie te maken met ChatGPT.

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *