Partijleiders in Schotland, Wales en Noord-Ierland tekenen verklaring over zelfbeschikking
15 september 2026
De leiders van de belangrijkste nationalistische partijen in Schotland, Wales en Noord-Ierland hebben op 14 september in Cardiff een gezamenlijke verklaring ondertekend over het recht van hun landen op zelfbeschikking. Het is voor het eerst dat de partijen die de drie decentrale landsdelen leiden gezamenlijk druk zetten op Westminster om zich voor te bereiden op mogelijke constitutionele verandering.
Wat is er veranderd?
De SNP van de Schotse premier John Swinney, Plaid Cymru van de Welshe premier Rhun ap Iorwerth en Sinn Féin van de Noord-Ierse premier Michelle O’Neill hebben afgesproken structureler samen te werken. Zij stellen dat niet Westminster, maar de bevolking van de afzonderlijke landen uiteindelijk over hun constitutionele toekomst moet kunnen beslissen.
Bijzonder is dat voor het eerst zowel Schotland als Wales en Noord-Ierland een regeringsleider hebben die uiteindelijk voor onafhankelijkheid of, in het Noord-Ierse geval, Ierse hereniging is. De drie leiders ontmoetten elkaar daarbij als partijleiders, niet namens hun regeringen.
Waarom is dit belangrijk?
Het Verenigd Koninkrijk is formeel één staat, maar sinds de invoering van devolution in 1999 hebben Schotland, Wales en Noord-Ierland steeds meer eigen politieke instituties ontwikkeld. Nu verbinden hun nationalistische leiders voor het eerst de drie afzonderlijke constitutionele vraagstukken expliciet met elkaar.
Daarmee verschuift het debat van drie losse onafhankelijkheidsbewegingen naar een bredere vraag: hoe lang kan Westminster uiteindelijk bepalen hoeveel autonomie de verschillende delen van het Verenigd Koninkrijk krijgen? Brexit heeft die spanning verder vergroot, omdat de drie partijen hun toekomst juist nadrukkelijk binnen de Europese Unie zien.
Voor de Britse ideeëntraditie is dat fundamenteel. Het Verenigd Koninkrijk heeft geen federale grondwet waarin de bevoegdheden en het bestaansrecht van de verschillende landsdelen definitief zijn vastgelegd. De machtsoverdracht vanuit Westminster berust veel sterker op politieke afspraken en parlementaire wetgeving. De gezamenlijke verklaring stelt juist dat zelfbeschikking een recht van de afzonderlijke naties is dat Westminster niet behoort te kunnen blokkeren.
Wat verandert er niet?
Er komt niet automatisch een onafhankelijkheidsreferendum. De verklaring bevat geen gezamenlijk tijdpad en de drie partijen verschillen over hoe snel constitutionele verandering moet plaatsvinden.
Ook vormen Schotland, Wales en Noord-Ierland geen gezamenlijk politiek blok of nieuwe bestuurslaag. De overeenkomst is gesloten tussen SNP, Plaid Cymru en Sinn Féin; de leiders traden daarbij nadrukkelijk op als partijleiders.
Bovendien verschillen de drie constitutionele situaties sterk. Schotland en Wales zouden onafhankelijk kunnen worden, terwijl Noord-Ierland volgens het Goedevrijdagakkoord via een referendum kan kiezen voor hereniging met Ierland. Een gezamenlijke verklaring verandert die bestaande juridische routes niet.
Voorgeschiedenis
Sinds 1999 beschikken Schotland, Wales en Noord-Ierland over eigen parlementen of assemblees en regeringen. Schotland hield in 2014 al een onafhankelijkheidsreferendum, waarbij 55 procent voor behoud van het Verenigd Koninkrijk stemde.
Brexit zette de verhoudingen opnieuw onder druk. Schotland en Noord-Ierland stemden in 2016 voor verblijf in de EU, terwijl het Verenigd Koninkrijk als geheel voor vertrek koos. In Noord-Ierland bleef bovendien door het Goedevrijdagakkoord de mogelijkheid bestaan van een toekomstige hereniging met Ierland.
De bijeenkomst in Cardiff brengt die afzonderlijke ontwikkelingen nu voor het eerst expliciet samen.
Dossier: Verenigd Koninkrijk
Onderwerp: Europese ideeëntradities
Laatste controle: 15 september 2026
Bronnen:
AP
United Kingdom’s unity threatened by pact between Wales, Scotland and Northern Ireland
The Irish Times
Sinn Féin, SNP and Plaid Cymru leaders unite in call for constitutional change
ITV News
Nationalist leaders agree new memorandum in Cardiff
Euronews
Party leaders say their nations’ future belongs back in EU