Alles is al eens gedragen. Maar nog nooit precies zoals jij het wilt.

Straight from the Sheep – de toekomst van mode
Er wordt nogal eens geklaagd dat mode niet meer vernieuwend is. Dat ontwerpers vooral achteruitkijken, in plaats van een toekomstbeeld te schetsen. Zelfs dat is niet helemaal nieuw. Ook in de jaren zeventig werden elementen uit de jaren dertig en veertig opnieuw ontdekt. De jaren negentig grepen terug op de jaren zestig en zeventig. Inmiddels halen we onze inspiratie uit de jaren negentig en het begin van deze eeuw. We zijn al een hele tijd bezig dezelfde garderobe opnieuw uit te vinden.
Dat is ook niet zo vreemd. Een broekspijp kan wijd of smal zijn, lang of kort. De taille kan hoog of laag zitten. Maar uiteindelijk blijft een been een been. Hetzelfde geldt voor een jurk. Je kunt de taille verplaatsen, de rok wijder maken, de halslijn veranderen en de mouwen opblazen tot enorme proporties. Maar uiteindelijk moet er wel iemand in passen en in kunnen bewegen.
Natuurlijk kun je met moderne technieken spectaculaire vormen maken. Op de catwalk verschijnen jurken die meer weghebben van buitenaardse sculpturen. Prachtig om naar te kijken, maar op welk wasprogramma was je die? Je kunt ook een jurk maken met een schotel van een meter breed rond je heupen. Spectaculair op de catwalk, maar je kan er niet mee in de bus.
Dat kleding praktisch moet zijn was niet altijd het hoogst haalbare ideaal. Aan het hof kon een uitgebreide garderobe juist laten zien dat je niet hoefde te werken. Een jurk waarin je nauwelijks kon bewegen, was geen probleem wanneer andere mensen alles voor je deden. De burgerlijke samenleving stelde andere eisen. De gemiddelde mens moest kunnen lopen, werken en zelfstandig naar de wc. Of je nu arm of rijk bent kleding moet geschikt zijn voor het dagelijks leven en comfort wordt juist steeds belangrijker.
Binnen de praktische grenzen van ons dagelijks leven zijn de meeste vormen al eens geprobeerd. En ondertussen gaat de mode steeds sneller. Mensen dragen nog skinnyjeans en er zijn soms geluiden dat ze terugkomen. De mode begint zichzelf in te halen. Als je maar lang genoeg leeft, vertelt de mode je eerst dat je iets mooi moet vinden, daarna dat het lelijk is en vervolgens dat je het opnieuw mooi moet vinden.
Daar zit meer achter dan enkel de commerciële noodzaak om nieuwe collecties te verkopen. Vernieuwing is binnen de moderne prestatiegerichte cultuur ook een ideaal op zichzelf (oranje). Het nieuwe vertegenwoordigt vooruitgang, zelfs wanneer niet duidelijk is wat er eigenlijk verbeterd is.
Zoals de zwarte, elastische tatoeagechoker uit de jaren negentig. Leuk misschien voor tieners, maar een dertiger die ze als kind heeft gedragen, kan daar niet meer aan meedoen. Mode is dan niet langer een ontdekking, maar een herhaling die je steeds moeilijker serieus kunt nemen.
Voor veel mensen verdwijnt daarmee de wens, of noodzaak, om de mode te blijven volgen.
Wie mag er mooi zijn?
De mode bepaalt niet alleen wat we mooi vinden. Ze bepaalt ook wie er zichzelf mooi mag noemen. Marilyn Monroe, Twiggy, Paris Hilton en Kim Kardashian vertegenwoordigen heel verschillende schoonheidsidealen. Het ene decennium zijn rondingen aantrekkelijk, het volgende moet een vrouw zo dun mogelijk zijn. Daarna verschijnen de rondingen weer, maar liefst op precies de juiste plaatsen. De lichamen van gewone vrouwen veranderen ondertussen niet met de mode mee.
Dat geldt ook voor de kleding die bij verschillende lichaamsverhoudingen past. Een heupbroek kan bij iemand met een lang bovenlijf heel ongelukkig uitpakken met een bouwvakkersdecolleté. Maar wanneer de hoge taille weer modieus wordt, eindigt die bij iemand met een kort bovenlijf bijna onder de oksels. Toch wordt de ene pasvorm jarenlang aangeboden en verdwijnt de andere grotendeels uit de winkels. Alsof iedereen toevallig hetzelfde lichaam heeft. Daarom staan ook hele groepen te juichen bij het uit de mode raken van de skinnyjeans.
Op de catwalk gaat het nog een stap verder. Het ideale model is lang, smal en heeft weinig uitgesproken vrouwelijke vormen. Borsten, heupen en een taille kunnen afleiden van het ontwerp dat de ontwerper wil laten zien. Als je een kunstwerk wilt maken waarin nauwelijks een vrouw past, maak dan gerust een kunstwerk, maar noem het geen kleding. Het probleem ontstaat wanneer de eisen van de kunstvorm ook de maatstaf worden waarmee we vrouwen beoordelen. In plaats van dat de mode het lichaam kleedt wordt het lichaam beoordeeld op zijn geschiktheid voor de mode.
En het gaat niet alleen om lichamen. Zelfs de kleuren die we kunnen kopen, worden door trends bepaald. In de LINDA stond ooit het voorbeeld van iemand die mintgroene handdoeken zocht. Een vrij gewone kleur, maar onvindbaar wanneer die toevallig niet in de mode is. De mode bepaalt dus niet alleen wat we mooi zouden moeten vinden, maar ook wat we überhaupt kunnen kopen.
De McDonald’s van kleding
Dat is eigenlijk merkwaardig. We beschikken over eeuwen aan kledingontwerpen, stoffen, breipatronen, borduurtechnieken en constructiemethoden. Toch vinden we in de gemiddelde kledingwinkel nauwelijks iets van die rijkdom terug. Mode is de McDonald’s van kleding. Ieder seizoen verschijnt er een hamburger met een andere saus, terwijl er duizenden gerechten nooit op het menu komen.
Een mooi voorbeeld van die andere wereld is Fruity Knitting, een videopodcast waarin ontwerpers, breiers, garenproducenten en schapenhouders worden bezocht. Daar zie je ingewikkelde kantpatronen, bijzondere wolsoorten, historische technieken en ontwerpen waarin soms honderden uren werk zitten. Al moet ik toegeven al die kennis niet automatisch mooie kleding op. Er worden ook verbazingwekkend lelijke truien gebreid. Liefst alle kleuren van de regenboog tegelijk. Smaak valt nu eenmaal niet te breien. Maar ik kijk mijn ogen uit aan de hoeveelheid mogelijkheden. En wat vinden we daarvan terug in de mode?
Zelfs wanneer ik iets heel gewoons zoek, blijken de mogelijkheden beperkt. Ik wil bijvoorbeeld een mooie jas, die ook warm is en tegen regen en wind kan. Een elegante jas met een duidelijke taille, een capuchon die ik strak rond mijn gezicht kan aantrekken, grote zakken met ritsen en waterdichte manchetten onder de mouwen. Dat lijkt me geen buitensporige verlanglijstje. Het liefst nog in een mooie kleur en met een leuk patroon. Waar je misschien ook mee kan fietsen zonder dat je kont nat wordt? En je benen? Nee, nu vraag je toch echt te veel.
Oke, hij bestaat, maar alleen omdat de eigenaresses met hetzelfde probleem zaten en besloten hem dan maar zelf te maken.
Rechts de regenjas Montreal van Happy Rainy Days.

Nadat je iets naar je smaak gevonden hebt moet het ook nog in je maat verkrijgbaar zijn. Twee broeken van hetzelfde merk kunnen allebei maat 40 hebben en toch kan de één te groot zijn en de ander te klein. Laat staan wanneer je afwijkt van standaard maten (en wie doet dat niet) en van standaard lichamen. De kwaliteit van vrouwenkleding is bovendien lager dan die van mannenkleding. Vrouwenkleding is sinds het burgerlijk ideaal sterker aan mode onderhevig. Wanneer een kledingstuk maar één of twee seizoenen mee hoeft te gaan voordat het vervangen wordt, moet de prijs lager zijn.
We hebben dus een industrie die voortdurend nieuwe kleding aanbiedt, terwijl het verrassend moeilijk kan zijn om precies te vinden wat je zoekt.
Duurzame droom
Een tijdje geleden bekeek ik een lijst met duurzame kledingmerken die door Emma Watson werden aanbevolen. Ik verwachtte een alternatief voor de gewone kledingindustrie. Maar ik zag vooral de bekende modieuze ontwerpen: minimalistische jurken, bijzondere volumes, sculpturale vormen. Alleen waren ze nu gemaakt van biologisch katoen en een stuk duurder. Wat is er duurzaam aan kleding die volgend jaar alweer uit de mode is?
Het is bovendien niet alsof ik er zelf voor heb gekozen dat fabrikanten steeds meer synthetische vezels in hun kleding verwerken. Of verantwoordelijk ben voor de enorme afvalbergen in de Chileense Atacamawoestijn, waar zelfs ongedragen kleding tussen ligt. Toch wordt de verantwoordelijkheid voor duurzame kleding voortdurend bij de consument gelegd. We moeten minder kopen, bewuster kopen, tweedehands kopen en vooral beter nadenken voordat we iets aanschaffen. Dat is niet verkeerd. Maar het verandert weinig aan de manier waarop onze kleding wordt geproduceerd.
Massaproductie heeft kleding voor een ongekend groot publiek betaalbaar gemaakt. Dat was een enorme vooruitgang. Maar kledingmerken moeten bepalen wat ze laten maken voordat ze weten wie het gaat kopen. Ze moeten dus gokken. Welke modellen worden populair? Welke kleuren en maten? Hoeveel exemplaren zullen ze verkopen? Een verkeerde voorspelling betekent onverkochte voorraad. Merken proberen dat risico op verschillende manieren te beperken. Sommige produceren grote aantallen van een beperkt aantal ontwerpen om de kosten per kledingstuk laag te houden. Zara doet bijna het tegenovergestelde: veel wisselende collecties, kleine series en snel reageren op wat verkoopt. Maar ook Zara bepaalt vooraf wat er in de winkel komt te hangen.
Daar komt de kostprijs van het kledingstuk zelf bij. Iedere extra bewerking kost tijd en geld. Een afzonderlijk ingezette mouw vraagt meer knip- en naaiwerk dan een aangeknipt minimouwtje. Een polyesterblend kan goedkoper zijn dan een vergelijkbare stof van natuurlijke vezels. Zulke keuzes worden vervolgens gepresenteerd als onderdeel van het ontwerp, terwijl de productiekosten mede bepalen hoe dat ontwerp eruitziet.
Dat betekent niet dat kledingmerken bewust slechte kleding willen maken. Ze proberen hun voorraadrisico en productiekosten te beperken. De fabrieken die hun ontwerpen uitvoeren, moeten eveneens efficiënt werken. Wie dat niet doet, kan moeilijk concurreren. Maar wat voor ieder afzonderlijk bedrijf een verstandige beslissing is, hoeft voor het geheel niet verstandig te zijn. Merken produceren kleding waarvan ze nog niet weten of iemand haar wil hebben. Consumenten moeten kiezen uit wat er beschikbaar is, ook als de stof, pasvorm of constructie niet helemaal bevalt. Tegelijkertijd blijven er enorme hoeveelheden kleding onverkocht.
En vervolgens wordt juist de consument aangesproken op haar koopgedrag. Ze moet minder kopen, duurzamere keuzes maken en verspilling tegengaan die voor een belangrijk deel al vóór haar aankoop is ontstaan. We proberen dus vooral binnen het bestaande systeem iets minder verkeerd te doen.
Maar wat als kleding pas wordt gemaakt wanneer iemand heeft besloten wat ze wil dragen?
Het ‘3D-printen’ van kleding
Stel dat je kleding niet meer koopt uit een collectie die maanden geleden is bedacht, maar pas laat maken wanneer je weet wat je wilt. Je opent een digitale ontwerpstudio. Een beetje zoals bij De Sims, waar je een personage kunt aankleden en naar hartenlust kunt veranderen. Je kiest een bestaand ontwerp of begint zelf. Je kunt mouwen verlengen, een andere halslijn kiezen, de taille verplaatsen, een patroon toevoegen en verschillende stoffen uitproberen. Misschien wil je een jurk uit de jaren veertig, maar dan zonder de beperkingen van de materialen van destijds. Of een historische breisteek in een moderne jas, met een werkelijk waterdichte capuchon.
Daar hoef je overigens helemaal niet zelf handig voor te zijn. Net zoals je nu een breipatroon kunt kopen, kun je straks een digitaal kledingontwerp aanschaffen. Ontwerpers kunnen hun vakmanschap verkopen zonder dat er meteen duizenden fysieke exemplaren van het kledingstuk geproduceerd hoeven te worden. Wie graag ontwerpt, kan eindeloos experimenteren. Wie daar geen belangstelling voor heeft, kiest iets wat een ander heeft bedacht. En wie het ingewikkeld vindt om de juiste combinaties te maken, kan een stylist inschakelen. Of gebruikmaken van bestaande kleurenpaletten, zoals die van Pantone. Dan hoef je niet eerst een hele garderobe te maken om erachter te komen dat de kleuren niet bij elkaar passen.

Je kunt het kledingstuk vervolgens passen op een digitale versie van je eigen lichaam. Niet alleen in een fraaie, stilstaande houding, maar ook terwijl je loopt, zit, je armen optilt of op de fiets stapt. Tenslotte laat je het vervaardigen door een geautomatiseerde productievoorziening in de buurt.
Dat is minder futuristisch dan het klinkt. Shima Seiki heeft met WHOLEGARMENT al machines waarmee kledingstukken vrijwel volledig in één geheel kunnen worden gebreid. Bedrijven als unspun werken aan geautomatiseerd driedimensionaal weven. Ook STOLL ontwikkelt digitale brei- en productietechnologie. We zijn er nog lang niet. Er bestaat geen universele kledingprinter die iedere gewenste jurk, regenjas of spijkerbroek in elk denkbaar materiaal kan maken. Misschien zijn daar straks verschillende machines voor nodig, die ieder een deel van het werk uitvoeren. Maar de wezenlijke verandering zit niet in één spectaculaire machine.
Individueel maatwerk, zonder dat ieder kledingstuk volledig met de hand gemaakt hoeft te worden.
Een lichaam om mooi aan te kleden
En dan wordt de verhouding tussen mode en lichaam eindelijk omgedraaid. Je hoeft niet meer te wachten totdat jouw lichaamsbouw toevallig bij het heersende schoonheidsideaal past. Je kiest een ontwerp dat jouw lichaam mooi aankleedt. Een hoge taille wanneer die je goed staat. Een lage wanneer die beter werkt. Een andere schouderconstructie, een ruimere bovenarm of een zachtere stof omdat het kledingstuk anders niet goed valt.
Dat heeft ook consequenties voor de manier waarop we over bodypositivity praten. Vrouwen krijgen voortdurend te horen dat ze hun lichaam moeten accepteren en zichzelf mooi moeten vinden. Dat klinkt sympathiek. Maar intussen moeten ze zich wel aankleden met wat de kledingindustrie toevallig aanbiedt. Je kunt jezelf natuurlijk proberen prachtig te vinden in een blazer waarin je nek verdwijnt. Je kunt ook gewoon een andere blazer laten maken. Dat is iets anders dan leren tevreden te zijn met een slechte pasvorm.
Het lichaam wordt niet langer behandeld als het probleem waarvoor de consument een psychologische oplossing moet vinden. Het is het uitgangspunt van het ontwerp. En als je lichaam verandert, kan de kleding mee veranderen. Een jurk die je graag draagt, kun je tijdens je zwangerschap opnieuw laten maken, met ruimte voor je buik en eventueel geschikt voor borstvoeding. Daarna kan hetzelfde ontwerp weer worden aangepast aan je nieuwe maten.
Je hoeft niet telkens afscheid te nemen van kleding die bij je smaak past omdat je lichaam of de mode is veranderd. Een goed ontwerp hoeft bovendien niet te verdwijnen wanneer het seizoen voorbij is. Waarom zou een jurk die in 2027 prachtig was, in 2035 niet meer verkrijgbaar mogen zijn? We hebben eeuwen aan ontwerpen verzameld. Het zou toch vreemd zijn als we die alleen mogen gebruiken wanneer de mode-industrie besluit ze weer even uit de kast te halen.
De waarde van een kledingstuk
Een dergelijke verandering kan ook de duurzaamheid van kleding beïnvloeden, maar op een andere manier dan we gewend zijn. Niet door vooraf te bepalen wat consumenten niet meer mogen kopen. Juist door ze meer mogelijkheden te geven.
Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een broek van honderd procent katoen, of voor een mengsel met elastaan omdat je een nauwe pasvorm wilt die goed terugveert. De software kan uitleggen wat dat betekent voor het draagcomfort, het onderhoud en de mogelijkheden om de vezels later te hergebruiken. En kan je ook een andere pasvorm of breipatroon aanraden met vergelijkbaar effect. Elastaan is niet automatisch slecht, maar het is prettig wanneer je weet welke eigenschappen je ervoor terugkrijgt en welke nadelen eraan verbonden zijn. Elke vezel in je kledingstuk moet er met een reden zitten. Niet alleen omdat het kostenbesparend is of zodat one-size-fits-not-really.
Hetzelfde geldt voor wol, katoen, synthetische vezels en speciale mengsels. Je kunt op basis van prijs, kwaliteit, herkomst en eigenschappen een keuze maken die bij jouw wensen past. De gegevens over het materiaal en de constructie kunnen worden vastgelegd in een digitaal productpaspoort. Wanneer je een kledingstuk niet meer wilt dragen, is dan bekend waaruit het bestaat en wat ermee kan gebeuren. Misschien krijg je bij het inleveren van een wollen jurk nog tien euro terug voor de grondstof en voor je polyestherblend niks. Dat zijn geen vaststaande bedragen of mogelijkheden. Ze hangen af van de techniek en de markt voor herwonnen materialen. Maar het verandert wel de manier waarop de waarde van een kledingstuk zichtbaar wordt.
Bovendien hoeft niet ieder kledingstuk te worden gerecycled. Een mooie jurk kan door iemand anders gedragen worden. Een bijzonder ontwerp of een goed bewaard historisch kledingstuk kan veel waardevoller zijn dan de wol of het katoen waaruit het bestaat. En wanneer een kledingstuk uiteindelijk versleten is, hoeft het ontwerp niet verloren te gaan. Je kunt hetzelfde patroon opnieuw gebruiken, desnoods met betere materialen of een verbeterde constructie.
Ook de kennis groeit mee. Ontwerpers bouwen voort op bestaande patronen en technische gegevens. De ervaringen van breisters en kleermakers, die nu al in boeken, tijdschriften, fora en op YouTube worden gedeeld, worden makkelijker toepasbaar. Wie eenmaal heeft ontdekt waarom een bepaalde stof niet goed valt of welke constructie beter werkt, hoeft niet telkens opnieuw te beginnen.
Er verdwijnt bovendien een belangrijke reden voor overproductie: kleding hoeft niet meer te worden gemaakt voordat iemand heeft besloten haar te kopen. Dat garandeert nog geen duurzame wereld. Geautomatiseerde productie gebruikt energie en grondstoffen, en mensen kunnen nog steeds veel meer bestellen dan ze nodig hebben. Maar de prikkels veranderen. Kleding hoeft niet langer voortdurend vervangen te worden omdat het volgende seizoen een ander assortiment verschijnt. En als iemand precies kan krijgen wat ze werkelijk mooi vindt, heeft ze ook meer reden om dat kledingstuk te blijven dragen.
Duurzaamheid wordt daarmee geen voorwaarde waaraan de consument eerst moet voldoen, maar kan een gevolg zijn van een beter georganiseerd systeem.
Straight from the Sheep
Bij Fruity Knitting gaat het niet alleen over breipatronen. De makers bezoeken ook ontwerpers, garenproducenten en schapenhouders. Ze laten zien hoeveel kennis en werk er schuilgaan achter een bol wol. Voor wie niet breit, is wol misschien gewoon wol. Voor een enthousiaste breister kunnen schapenras, vezellengte, zachtheid, kleur en de manier waarop het garen gesponnen is een wereld van verschil maken. Die belangstelling bestaat dus al.
Er zijn mensen die precies willen weten waar hun koffie vandaan komt of die hun gedronken bieren in een app verzamelen. Waarom zou je straks niet rechtstreeks kunnen kiezen voor het garen van een bijzondere schapenhouderij op een afgelegen Schots eiland? Misschien neem je zelfs een abonnement op de wol van Shaun. Om via een webcam af en toe te kijken hoe hij op zijn winderige eiland staat te grazen. Het uitzoeken van materialen wordt dan een deel van het plezier en je kledingidentiteit.
Voor de herder kan die belangstelling economisch interessant zijn. Hij hoeft niet uitsluitend anonieme wol te leveren tegen een prijs die elders in de keten wordt bepaald. En misschien blijkt een klein bedrijf op een afgelegen eiland dan ineens iets te bieden wat de grote, efficiënte productieketen niet kan leveren. Hij kan zich onderscheiden met bijzondere vezels, vakmanschap, herkomst en de zorg voor zijn dieren. Ook dierenwelzijn kan daarmee een kwaliteit worden waarvoor consumenten bewust kiezen en waarvoor producenten graag investeren. Natuurlijk bewijst een mooie webcam niet dat dieren goed behandeld worden. Daar blijven kennis, normen en controles voor nodig. Maar er ontstaat wel een andere relatie tussen de consument en de producent.
Niet iedereen hoeft zich plotseling in schapen te verdiepen. De meeste mensen zullen gewoon een goede prijs-kwaliteitverhouding willen, of de materiaalkeuze geheel aan een ontwerper overlaten.
Van wie is jouw jurk?
Er zit natuurlijk ook een minder aantrekkelijke mogelijkheid aan deze toekomst. Want wie beheert straks al die digitale ontwerpen? Stel dat je eindelijk de perfecte jurk hebt gevonden en haar tien jaar later opnieuw wilt laten maken. Maar de ontwerper heeft de licentie ingetrokken. Of de software ondersteunt het oude bestand niet meer. Misschien blijkt dat je het ontwerp nooit werkelijk hebt gekocht. Je had alleen toestemming om het te gebruiken zolang je abonnement liep.

Dat kennen we inmiddels van digitale diensten, maar ook van heel gewone producten. Printers waarvan de fabrikant bepaalt welke inkt je mag gebruiken. Auto’s waarin de stoelverwarming al is ingebouwd, maar waarvoor je een abonnement moet afsluiten. Je hebt het product gekocht, maar de fabrikant blijft bepalen wat je ermee mag doen.
Waarom zou een kledingproducent niet hetzelfde proberen? Je mag een ontwerp laten maken, maar voor het aanpassen van de mouwen moet je opnieuw betalen. Of je kunt je favoriete jurk alleen opnieuw laten produceren bij de leverancier van wie je het digitale patroon hebt gekocht.
Ook de digitale informatie over onze lichamen, voorkeuren en aankopen vereist bescherming. Wat handig is voor het ontwerpen van kleding, hoeft niet beschikbaar te zijn voor iedere verzekeraar, adverteerder of andere belangstellende partij. En gegevens die vandaag onschuldig lijken, kunnen in andere handen of onder een ander bewind een heel andere betekenis krijgen.
Werkelijke keuzevrijheid vraagt daarom om meer dan een goede ontwerpstudio. Ontwerpen moeten bewaard en overgedragen kunnen worden, bestanden moeten bruikbaar blijven en consumenten moeten van producent kunnen wisselen. Je moet je kleding kunnen laten herstellen, aanpassen en opnieuw laten maken zonder afhankelijk te blijven van één bedrijf.
En nu precies zoals jij het wilt
We hebben eeuwen besteed aan het ontwikkelen van kleding. We hebben stoffen gemaakt, patronen bedacht, machines uitgevonden en geleerd hoe we een menselijk lichaam kunnen aankleden. Massaproductie heeft die kleding betaalbaar gemaakt, maar dwong ons tegelijkertijd genoegen te nemen met een beperkte selectie uit al die mogelijkheden. De mode-industrie heeft ons vervolgens geleerd steeds naar iets nieuws te verlangen. Een andere broek, een andere taille, een nieuwe kleur, een volgend seizoen. Misschien is die voortdurende stilistische vernieuwing inmiddels niet meer de interessantste vorm van vooruitgang.
De volgende grote verandering hoeft niet te zijn dat iemand een jurk bedenkt die nog nooit eerder is gedragen. Misschien is het veel interessanter wanneer je eindelijk zelf kunt kiezen uit alles wat al is bedacht. Een historisch ontwerp met moderne materialen. Een ingewikkeld breipatroon van een vakvrouw. Een elegante regenjas die werkelijk tegen regen beschermt. Een jurk die mooi valt om jouw lichaam, ongeacht welk lichaam toevallig in de mode is. En misschien krijgt de schapenhouder op een winderig eiland daardoor ook nog een betere prijs voor zijn wol. Niet omdat we allemaal minder mooie kleding moeten kopen, ons lichaam moeten leren accepteren of voortdurend moeten nadenken over de gevolgen van onze aankopen. Maar omdat we de mogelijkheden hebben om iets te maken dat beter aansluit bij wat mensen werkelijk willen.
Alles is al eens gedragen. En nu precies zoals jij het wilt.
In Wanneer efficiëntie inefficiënt wordt. De prijs van de knip. kijk ik nog meer naar bureaucratie en deeloptimalisatie.
..

.
Afbeeldingen:
De regenjas Montreal is van Happy Rainy Days.
De overige afbeeldingen zijn verkregen door ruzie te maken met ChatGPT.
